Kaynak. Newsweek, 22 Ağustos 2005

Vücuda yerleştirilen elektrotlar ile sinirleri uyararak kalp hastalıklarından saraya, kronik ağrılardan idrar tutamamaya, işitme bozukluklarına ve depresyona kadar pek çok hastalığı tedavi etmek mümkün.

Necla Özdemir aşırı dozda ağrı kesici alıp yaşamına son vermek istediğinde henüz 38 yaşındaydı. 4 çocuğu ile dul kalan Özdemir’i doktorlar tam zamanında müdahale ederek kurtardılar. Ancak bu intihar girişiminden sonra talihsiz kadın hiçbir zaman eski neşesine kavuşamadı. Sonraki 12 yıl boyunca piyasadaki antidepresanların hemen hemen tümünü denedi; sürekli olarak psikoterapi gördü ve 21 kez elektro şok tedavisi uygulandı. Ancak bunların hiçbiri Özdemir’e yaşam arzusunu geri getirmedi.

Bir gün televizyon programlarından birinden depresyon tedavisinde yeni bir yöntemin geliştirildiğini öğrendi. Haziran 2003 tarihinde Londra’ya giderek bu yeni yöntemi deneyen ilk hastalardan biri oldu. Tedavi sırasında beynine ameliyatla bazı kablolar yerleştirildi. Bir ay sonra kendisini daha iyi hissetmeye başladı. Şimdi depresyondan tümüyle kurtulduğunu söylüyor.

Biyokimyasal sistem

Doktor ve bilim adamları, vücudu ilaçlarla veya ameliyatla değiştirilebilen biyokimyasal bir sistem olarak görme eğilimindedir.

Ancak son yıllarda insanı bir elektriksel alan olarak ele alma eğilimi bu konvansiyonel görüşün pabucunu dama atıyor.

Son 5 yıldır elektriksel implant’lerin (Tedavi amacıyla vücudun içine yerleştirilen cisimler) iyileştirdiği hastalıkların sayısı artmaya başladı.

Bu hastalıklar kalp sorunlarından işitme bozukluklarına, idrar tutamamaktan kronik ağrılara dek uzanan geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Ameliyatla yerleştirildikleri için bu implant’ler şimdilik son çare olarak düşünülse de, implant kullanımı 2000 yılından bu yana ikiye katlanarak 250 bin kişiye ulaştı.

Pek çok doktor implant’leri yan etkileri olmayan ve ilaç kullanımına ciddi bir alternatif oluşturan önemli bir tedavi yöntemi olarak görüyor..

Vagus siniri

Özdemir’e yerleştirilen vagus siniri stimülatörünün (VNS) depresyonun dışında başka hastalıklara da iyi geldiği kısa zamanda anlaşıldı.

Bilim adamları şimdi bu implant’in etkisini, bulimiya ve endişe gibi çok sayıda psikiyatrik hastalık (travma sonrası stres bozukluğu, panik atak, obsesif-kompulsif bozukluk da dahil) üzerinde de test ediyor. Newsweek dergisindeki habere göre, Sinirleri saran kablolardan ve koltukaltına veya köprücük kemiği altına yerleştirilen jeneratörden oluşan implant orta şiddette pulslar gönderiyor.

Gıdıklanma hissine benzer bir duygu Ğbilim adamları bunu nöromodülasyon olarak isimlendiriyor- sara krizlerinin sıklığını azaltıyor (Cihaz 1994 yılında Avrupa’da sara hastalığının tedavisinde kullanılmak üzere onaylandı).

Hastalar tedaviden sonra, krizler tam olarak kesilmese de morallerinin büyük ölçüde düzeldiğini söylüyorlar. Hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalar, VNS uyarılarının sinir hücrelerinin ateşleme hızını artırdığını gösteriyor. Sinir hücreleri bu şekilde duygudurumu düzenleyen norefrenin ve serotonin isimli iki nörotransmiter üretiyor.

İmplant’lerin üstünlüğü

İmplant’lerin en büyük avantajlarından biri etkisinin hızlı (bazen birkaç dakika içinde) ve iptal edilebilir (elektriği kesebiliyorsunuz) olmasıdır.

2003 yılında Dallas’taki Presbyterian Hastanesi’nde migren hastaları üzerinde denenen implant’lerden umut verici sonuçlar alındı. İmplant’i deneyen 8 hasta uyarı başlar başlamaz ağrılarında azalma hissettiklerini, yarım saat sonra da tümüyle kaybolduğunu belirttiler. Uyarı kesildiği zaman ise baş ağrısının yeniden başladığı ve 20 dakika içinde zirve yaptığı görüldü.

"Bazı insanlar gün içinde dayanılmaz ağrılar çekerler. Bu insanların implant’lerden büyük yarar sağlayacağını düşünüyoruz" diye konuşan Londra Nöroloji Enstitüsü’nden Peter Goadsby, "Diğer tedavilerden bugüne kadar yarar sağlamayan hastaların implant’lere dört elle sarılacağını umuyoruz" diyor.

Yan etkileri

İmplant’lerin yan etkileri ayrıca ilaçlar kadar rahatsız edici değildir. Sözgelimi migren ilaçları titreme ve yağlanmaya yol açarken, migren implant’leri açılıp kapanma sırasında hafif bir gıdıklanma hissi uyandırır. Özdemir kendisine takılan VNS cihazının yan etkileriyle ilgili şunları söylüyor: "Cihaz açıldığı zaman boğazıma bir şey takılmış hissine kapılıyorum. Ancak bu duyguyu ilaçların (tansiyon düşmesi, halsizlik) ve elektroşokun (kendisinde iki yıl süren bellek kaybı oluştu) yan etkilerine yeğlerim." Stanford Üniversitesi’nden Robert Malenka, "Elektriksel uyarıyı çok hassas bir şekilde uygulayabilirsiniz. Oysa ilaç kullandığınız zaman tüm beyni kimyasal maddelerle yıkamış oluyorsunuz" diyor.

İmplant’lerin sakıncaları

Hollanda, Enschede’deki Nöromodülasyon için Twente Enstitüsü’nden Rik Buschman, VNS’lerin yaygın bir şekilde kullanımlarının önündeki en büyük engelin maliyetleri olduğunu söylüyor. Şu anda bir VNS ameliyatı yaklaşık 20.000 dolara mal oluyor. Ayrıca cihazın çalışmama riskini de hesaba katmak gerekiyor.

Dahası, her altı yılda bir pillerin yenilenmesi yeni bir ameliyat gerektiriyor. Doktorların hepsinin implant’lerin depresyona iyi geldiğini düşünmemesi de yaygın kullanımın önündeki başka bir etmen.

Merkezi Houston’da bulunan Cyberonics isimli implant üreten bir şirketin yaptığı pazar araştırmasına göre VNS’nin bir yıllık kullanımı sonunda şiddetli depresyon geçiren hastalarda yüzde 30 oranında bir iyileşme görülüyor.

Yeni teknolojiler

Şu anda üzerinde çalışılan teknolojiler implant’leri daha cazip bir alternatif haline getirebilir. Sözgelimi cep telefonlarındaki piller gibi değiştirilebilir pillere sahip olan VNS’ler, ameliyatsız değiştirilebilen minik piller bunlardan bazıları. Ayrıca bilim adamları elektrotları daha hassas bir şekilde yerleştirmenin yollarını arıyor. Bazı tedavilerde elektrotların beynin derinliklerinde kuru üzüm büyüklüğünde hedeflere ulaşması gerekiyor. Ultra-hassas mikrofonlardan yararlanan operatörler, hedef nöronları tespit etmek için nöronların çıkarttığı sesleri "dinleyebilecek".

Zaman içinde beyni dışarıdan uyaracak mıknatıslar implant’leri tamamen ortadan kaldırabilir. Böylece ameliyat gerekmeyebilecek. Kaldı ki son yapılan araştırmalar elektriksel uyarıların nöronların büyümesine veya fonksiyonlarını istenilen yönde değiştirmesine yol açtığını gösteriyor. Bu teknolojinin önünde kat etmesi gereken çok uzun bir yol olmasına karşın, doktorların artık yeni bir tedavi aracına kavuştukları kesin.

Sinir uyarı teknolojisinde yeni gelişmeler

Yeni cihazlarla ve yeni keşiflerle donanan bilim adamları, çeşitli hastalık semptomlarını sinirleri uyararak (nöro-stimülasyon) tedavi ediyor. Bu teknoloji bugün doktorlara ne gibi olanaklar sağlıyor? Yarın neler sağlayacak?

BEYİN

Derin beyin stimülatörleri (uyarıcılar), beynin hassas bir şekilde belirlenmiş bölgelerine elektrik pulsları gönderir. Bu yöntemle Parkinson hastaları veya el ve ayaklarda titreme sorunu yaşayan hastalar hareketleri üzerinde daha fazla kontrole sahip olur. Beyin sapının yakınlarındaki bir elektrot ile göğüs boşluğundaki bir jeneratörden oluşan "Vagus-siniri-stimülatörü implant"leri sara krizleri, Alzheimer, kronik migren, bulimiya ve endişe gibi çok sayıda psikiyatrik hastalığın tedavisinde kullanılır.

KALP VE AKCİĞERLER

Ağır felç vakalarında artık mekanik solunum cihazları veya piller kullanılmıyor. Göğüs duvarına veya diyaframına yerleştirilen cihazlar, solunumu ve kalp atışlarını kontrol eden sinirleri faal hale getiriyor.

İDRAR KESESİ

İdrar tutamama sorununun tedavisinde, cerrahlar derinin altına (aşağıdaki resimde görüldüğü gibi) enjektör yardımı ile bir cihaz yerleştiriyor. Bu cihaz, belin alt kısımlarındaki idrar yapmayı düzenleyen siniri uyarıyor.

KULAKLAR:

İşitme cihazları Ğyalnızca sesi yükseltir- ciddi işitme kayıplarında fazla bir yarar sağlamaz. Ancak koklea (kulak salyangozu) implant’leri yarar sağlar. Bunlar, bir konuşma işlemcisinden yararlanarak sesi dijital sinyaller haline dönüştürür. Ve bir iç elektrot dizisi gerçek işitme sinirini uyarır.

GÖZLER

Dünyanın dört bir yanındaki bilim adamları görme duyusunun çalışmadığı durumlarda yararlanmak üzere görsel protezler geliştiriyor. Bunun için, dış kameralar retina yakınlarına veya doğrudan beynin görme sinirlerine yerleştirilmiş cihazlara görsel sinyaller gönderiyor.

BELKEMİĞİ

Kronik bel ağrısı mı çekiyorsunuz? Medtronic, Advanced Bionics ve Advanced Neuromodulation Systems gibi bazı şirketlerin ürettiği omurga sinir-uyarıcıları, implant edilmiş bağlantı ve pillerden yararlanarak elektriksel dürtüler gönderiyor. Bu dürtüler ağrı mesajlarının yolunu keserek beyne ulaşmasını engelliyor.

ELLER

Her iki kol ve bacağı felçli olan insanlar, kavrama stimülatörlerindan yararlanarak, omuzlarının uyarılmasıyla ellerini oynatabilecekler. Afferent Corp. yitirilmiş dokunma duyusunu geri getirecek bir sistem üzerinde çalışıyor.

BACAKLAR

Kaliforniya’daki Robomedica Inc isimli bir şirket, robotik bir "adım" geliştirdi. Bu, yürüme yeteneğini yitiren hastalar için geliştirilmiş bir egzersiz cihazı. Şirket, hafif robot bacaklar ile vücudu harmanlamaya çalışıyor. Sinir uyarıcıları, yürüme sırasındaki kritik anlarda, omuriliğe giden duyusal akımı yükselterek bacakları faal hale getirmeyi amaçlıyor.