Dünya tarihinde çok sayıda hayvan ve bitki türü tükenmiştir. Jeolojik açıdan göreceli olarak kısa sayılan bir zaman içinde türlerin %70-90’ı, kırksekiz kez tükenmiştir.

Jeolojik açıdan kısa süre ne demek? Yüz ila birkaç bin yıllık bir zaman dilimi. Bugüne kadar kaç hayvan türünün yok olduğu kesin olarak bilinmemekte. Çünkü bilim adamları hala fosilleşmiş kalıntılar buluyor. Yani toprak altında bizim bilmediğimiz daha birçok tür barınmakta. Araştırmacılar bugüne dek en az iki büyük toplu tükeniş dönemi saptadı. Yaklaşık olarak 65 milyon yıl önce meydana gelen toplu tükenişi sanırız sizler de biliyorsunuz. Büyük felaketin, dünyaya bir meteoridin çarpmasıyla meydana geldiği sanılıyor. Birçok hayvan ve bitki türüyle birlikte sizin de bildiğiniz gibi bu dönemde dinozorların da soyları tükenmişti.

İkinci büyük bir tükeniş ise 250 milyon yıl önce paleozoik (jeolojik ilk çağ) ve mezozoik (jeolojik ikinci çağ) dönemler arasında meydana gelmişti. Bu yokoluşun da son bilgilere göre yine bir meteorit çarpmasıyla gerçekleştiği sanılmakta.

Bu iki büyük toplu tükeniş dışında tüm zamanlarda da türler yok olmuştur. Tabii bu tükenişlerden meteoritler değil insanlar sorumlu. Özellikle de avcılık ve yerleşim yerlerinin hayvanların yaşam alanlarına doğru genişlemesi yüzünden bir çok hayvan türü tükendi ve tükenmeye devam ediyor.

Av ve avcılar

Soyların tükenmesinde en büyük sorun, tabii ki birçok hayvanın, yaşamanı diğer türlerin sayesine sürdürebiliyor olmasıdır. "Avlar" tükendiğinde "avcı hayvan türleri" de yok olmakta. İklimde meydana gelen değişimler de soyların tükenmesini tetikleyebilir. Bu durum küresel ısınmanın tür çeşitliliği üzerindeki etkisinin incelenmesine dayanan yeni bir araştırmayla kanıtlandı.

Araştırma sırasında tür çeşitliliğinin zengin olduğu Avustralya, Güney Afrika, Brezilya, Meksika ve Avrupa incelendi. Bu bölgelerde zengin tür çeşitliliği vardı ve bu bölgede yaşayan türler başka yerlerde pek bulunmaz. Bunun nedeni şu: Ekolojinin bir kuralı var. Buna göre, tür çeşitliliği bölgenin büyüklüğüne göre artar. Bu basit ama gerçek bir kuraldır. Mesela bir hayvan türü ilkbaharda yavrularını büyütebilmek için 15 derecelik bir sıcaklığa ihtiyaç duyuyorsa, bu hayvan sadece ona bu koşulları sunan çevrede yaşayabilir ve bu çevre ne kadar büyükse soyunu sürdürme şansı daha büyüktür. Fakat bölge küçülürse, soyunu devam ettirmekte zorlanır ve bir zaman sonra tamamen tükenebilir. Küresel ısınma yüzünden işte böyle bir gelişme yaşanıyor. Eski çevre koşullarına sahip olamayan hayvan ve bitki türleri birer birer yok oluyorlar. Mesela bir hayvanın eski yaşam alanından geriye sadece %10’u kalmışsa soyunun sadece %10’u hayatta kalabilir.

Bilim adamlarının hesaplarına göre küresel ısınma şimdi hızla devan ettiği taktirde, türlerin %35’ yok olacak. En iyimser durumda bile türlerin %15’i tehdit altındadır. Türlerin devamı için alınması gereken önlemler sadece dünya atmosferini ısıtan sera gazı emisyonunu düşürmek değil, hayvanların ve bitkilerin yaşam alanlarını da korumak olmalı.