Afrika’da bulunan ve Toumai diye anılan kafatası kemikleri Nature dergisinde yayımlanan araştırmaya göre en eski atamıza ait. Bazı bilim adamları ilginç bir öneri ortaya attı ve insansıların yedi milyon yıl iki ayak üzerinde yürüdüğünü belirtti.

İlk bulunduğunda paleontoloji ve antropoloji dünyasında epey yankı yaratmış ve Afrika’nın çad çöllerinde bir çene kemiği ve diş parçalarının en eski atamıza ait olduğu ileri sürülmüştü. Tarih 2001! Ve bu atamıza bir de kolay anımsansın diye bir de isim takılmıştı: Toumai! Tabii bu buluntunun bilim adı ise, "Sahelanthropus tchadensis" idi.

Buluntunun önemi, yapılan tarihlemeden ileri gemliyordu bir de.. Tam 7 milyon yıl öncesine aitti kafatası kemikleri ve bu zaman kesiti de insanla maymunun yollarının ayrıldığı zamana denk geliyordu.

Peki Toumai acaba insan mıydı, yani bizim atamız mıydı yoksa bir insansı maymun mu? Bu tartışma epey sürdü, evet diyenler, hayır diyenler, orta yoldan gidenler.. kafatası epey tartışmalıydı, çünkü her ne kadar buluntulardan yola çıkılarak elde edilen rekonstrüktiv yapı, insanı andırıyorduysa da, kafaları karıştıran bir şey vardı: Beynin hacmi ve boyutları bir gorili andırıyordu. Tabii eski bir goril türünü..

Sözkonusu eleştirilere ve kuşkulara karşılık, fosili bulan Fransız araştırmacı Michel Brunet ise "Bu atamızın taa kendisi" diyordu.

Sanal kafatası

Fransız araştırmacı, Nature dergisinin kapağını süsleyen güzel bir Touami kafatası üreterek, iddialarının doğruluğunu kanıtlama yoluna gittiler. Bilim adamları şimdi bu kafatası konusunda hemfikir, diyorlar ki evet Toumai gerçekten de bir Hominid, yani insan "soyu"! Bu durumu yeniden değerlendiren bazı insanbilimciler, dahası şu savı bile ileri sürüyorlar: "Toumai iki ayak üzerinde geziyordu, yani dik yürüyordu!" Bu konuda Nature dergisinde bir makale yayımlayan İsviçreli antropolog Christoph Zollikofer, "Omuriliğin beyinle bağlantılı foramen, insanınkine benziyor, gorillerinkine değil"..

İnsana benzeyen en eski atanın keşfi, insanlığın köklerini sarsmak ididasını taşıyordu. Çad'ta bulunan ve 6 ila 7 milyon yıllık insansı kafatasının, insanın kökenleri hakkındaki anlayışları değiştireceği düşünülmüştü. Brunet'in başkanlığında çalışan ekibin keşfi için, kimi fosil bilimciler ''nükleer bomba'' etkisi yaratacak derken, bazı bilim adamları kafatasının yalnızca bir gorile ait olduğunu savunuyor.

2 milyon daha eski

Bilimsel olarak Sahelanthropus tchadensis (Çad'dan gelen Sahel insansı türü) denilen yada Çad dilinde kurak mevsimde doğan çocuk anlamına gelen ' ' Toumai '' olarak adlandırılan kafatası, bugüne kadar bilinen insansı (hominid) kafataslarından yaklaşık 2 milyon yıl daha yaşlı. Toumai, hem insansı hem de maymunsu özellikleri birleştiren eşsiz bir yapıya sahip.

Haberin ilk yayımlanmasıyla birlikte de bilim adamları, bir çok nedenden ötürü büyük şaşkınlık yaşadı.

İlk olarak, 7 milyon yaşındaki ''Sahelanthropus'' adındaki kafatası, rekoru elinde bulunduran önceki keşiften 1 milyon yıl, ünlü Lucy adlı fosildense çok daha fazla yaşlı. Fosilin tarihinin en önemli özelliği, insansı türlerin, evrim süreci içerisinde bize en yakın akraba olan şempanzelerden farklılaşmaya başladıkları o kritik noktaya çok yakın olması.

Başka şaşırtan olaysa fosilin, son 30 yılın tüm önemli kalıntılarının bulunduğu Doğu Afrika'daki Rift Vadisi'nde bulunmamış olması oldu. Fosilin, vadiden 2 bin 500 kilometre uzaklıkta Çad'ta bulunması, insan yaşamının ilk olarak nerede başladığı sorusunu yeniden gündeme getirdi.

Etiyopya, Kenya, Uganda ve Tanzanya içinden geçen Rift Vadisi'nde, insanın atalarına ait bugüne kadar onlarca mükemmel fosil bulundu, ancak Brunet'in Çad'ı tercih etmesinin en önemli nedenlerinden biri, Çad Gölü çevresinin ilkel omurgalı fosiller açısından çok zengin olmasıydı. Ayrıca vadideki paleontolojik izler, insanlığın sadece orada başlamadığını gösteriyordu. Vadideki sağanak yağışlar, yamaçları aşındırarak antik fosillerin yeryüzüne çıkmasını sağladı.

Öğrenci bulmuştu

Amansız rüzgárların aynı etkiyi yapmış olabileceğini düşünen Brunet ve arkadaşları da 10 ülkeden 40 bilim adamıyla 1994'te çalışmaya başladı. Öngörüleri doğru çıkan ekip, yaklaşık 10 bin fosil buldu ve 7 yıl önce de, bilim adamlarının Lucy'yle aynı türden gelmiş olabileceğine inandıkları 3.5 milyon yıllık bir çene keşfetti. 19 Temmuz 2001'deyse, ekipteki Ahounta Djimdoumalbaye adlı bir öğrenci, inanılmaz kafatasını buldu.

Bulunan kafatası biraz ezilmiş biraz da kum nedeniyle aşınmıştı, ancak tam bir çene kemiği bile eşsiz bir hazine olarak değerlendirilirken, kafatası bir mucizeydi. Ekip daha sonra, aynı türe ait olduğuna inandıkları parçalar, alt çene kemikleri ve 3 diş daha buldu.

Kafatasının yaşını belirlemekse çok kolay olmadı. Ancak bilim adamları, bölgede balık, timsah, kemirgen, fil ve zürafa gibi 42 farklı türe ait ilkel hayvan fosillerinin çok olduğunu fark etti. Bunların birçoğu, önceden radyometrik yöntemlerle dikkatlice yaşları belirlenmiş örneklerle özdeşti. Bu nedenle araştırmacılar, kafatasının yaşının 6 ila 7 milyon yıl olduğunu belirledi.

Toumai, ilk hominid mi?

İşte bu belirleme, Sahelanthropus tchadensis'i evrimin kesişme noktasına getirdi. Bilim adamları, bugüne kadar insanların ve maymunların ortak bir atayı paylaştıklarına inandı. Yakın zamanda, fosillerin ve günümüz primatlarının karşılaştırılmaları ve günümüz maymunları ve insanlarının DNA'larının analizi, birbirlerinden bağımsız olarak, eski çağlara ait tek bir maymunun, 5 ila 7 milyon yıl önce insanlı türlerin ve şempanzelerin ortaya çıkmalarını sağladığını kanıtladı.

Bu doğruysa, Sahelanthropus veya Toumai, Homo Sapiens'e giden evrimsel ilerleyişi başlatan ilk hominid veya en azından ilklerden biri olabilirdi.

Toumai'nin, gerçek bir insansı tür olduğuna ilişkin kuşkuysa çok azdı. Fosilin beyni, günümüzdeki şempanzelerle aynı boyutta olsa da şempanzeninkinden daha geniş kaş çıkıntılarına ve daha küçük köpek dişlerine sahip. Kimi paleontologlara göre yüz, bu kadar ilkel bir döneme göre şaşırtıcı şekilde düşünülenden çok insansı görünüme sahip.

Yeni evrimsel harita

Bir diğer olasılıksa, Sahelanthropus tchadensis'in, henüz keşfedilmemiş aynı nesilden arada bir türü başlatmış olabileceği ve türlerin de, yaklaşık 2 milyon yıl önce ortaya çıkan ve cinsimizin ilk üyelerini oluşturan Homo habilis veya Homo rudolfensis'e vardıklarıdır.

Böylece, bilimsel destek de alan yeni bir evrimsel harita ortaya çıkar. Tek bir gövdeye ve ayrılan dallara sahip bir şekilde kabul edilen evrimsel şemanın yerini, aynı noktada birden fazla türün bulunduğu karmaşık bir çalı yapısı alıyor. Ancak son yapılan araştırmalar bunun böyle olmadığını gösterdi.

Antropologlar, son 20 yıldır aynı zaman dilimi içinde yaşayan bir çok hominid bulurken, atalarımızın yaşadıkları dönemde dünyada birden fazla insana benzeyen tür bir arada bulundu.

Evrim, yeni hayvanların tek bir tür olarak değil, bir çok ortak özellik barındıran benzer türlerin bir toplaması olarak ortaya çıktıklarına ilişkin birçok örnek sunar. Charles Darwin'in Galapagos Adaları'nda incelediği ispinozların evrimleşmesi belki de bu örneklerin en ünlüsüdür.

Keşfin mükemmel bir başarı olduğunu söyleyen California Üniversitesi'nden Tim White , ''Bu fosille birlikte ilk kez ortak ataya bu kadar yaklaşıyoruz. Ancak Sahelanthropus, diş yapısı açısından aynı Ardipitheküs'tür'' diyor. White, Toumai'nin, bizim, Lucy'nin ve sonraki insansı türlerin doğrudan atası olabileceğine de dikkat çekiyor.

Dişleri bize benziyor

Poitiers Üniversitesi'nde görev yapan Brunet, büyük bir hiddetle keşfini savunmuş ve "Dışarıda birilerinin benimle aynı fikri paylaşmıyor olması onların sorunu. Ancak, hiç kimse bunu bir gorille karıştıramaz.'' demişti

Brunet'in belirttiği son nokta, Bordeaux Üniversitesi'nden paleontolog Jean-Jacques Hublin tarafından da desteklendi. Hublin, ''Toumai'nin köpek dişleri, onun, kesinlikle bizim en eski atamız olduğunu gösteriyor'' dedi.