Tuncer Üney / tuney@hurriyet.com.tr

Geçen ayki yazımızda bilgilerimizi, paramızı çalan, web sayfalarımızı işgal eden, virüslerle bizi çalışamaz duruma sokan, istenmeyen iletilerle vaktimizi alan, kısacası bizi rahatsız eden ve bize zarar veren, İnternet’in kötü adamlarından söz etmiştik.

İnternet gibi özgür bir dünyada tanımlamaya çalıştığımız bu kötü insanlar gibi olmasa da, bilgisizlikten ya da bilinçsizlikten uygun davranamayan bazı kişiler de İnternet yaşamını zorlaştırmaktadır. Çoğu kez bu uygun olmayan davranışlar hukuki düzenlemeler ile yasaklanmayan davranışlar olabilir, ancak yapılmaması gereken davranışlardır. Doğal yaşamda olduğu gibi İnternet’te de birlikte yaşama olgusu geçerlidir. Önüne gelen istediğini yapamaz, yapmamalıdır. Böyle davranılırsa toplumsal düzen bozulur, kargaşa ortamı oluşur. Ne yazık ki, buna yol açan, bu sanal dünyada özgür olmayı yanlış anlamış ya da içine sindirememiş kişiler var.

Son 30 yıla sığan toplumsal değişimler önemli ölçüde bilişim teknolojisine dayanıyor. Bilişim teknolojisinin etkisi altına almadığı bir alanı bulmak olanaksız. Üstelik bu teknolojideki gelişmeler o kadar hızla yayılıyor ki, bütün çalışma alanları derinden etkileniyor ve büyük ölçüde yeniden biçimleniyor. Bu değişimlerden insan yaşamı da etkileniyor, başkalaşıyor. Son 10 yılda ise İnternet toplumsal yaşama damgasını vurdu. Bu yeni yaşam biçimini düzene koymak için yeni hukuki düzenlemeler yapıldı. Yine de tüm sorunların bu düzenlemelerle çözülmesi olanağı bulunmamaktadır. İşte bu noktada etik değerlerin önemi ortaya çıkmaktadır.

Eğer siz; istem dışı iletiler yollayarak birilerini rahatsız ediyorsanız, size gelen bir iletiyi, başkasına aktarırken bu iletiyi size gönderenin bunu isteyip istemediğine aldırış etmiyorsanız, düşüncelerinizi dile getirirken nazik bir ifade kullanmıyorsanız, tartışmaların özelleşmesine ve kişiselleşmesine yol açıyorsanız, gereksiz iletiler gönderiyorsanız, aynı iletileri ardı ardına gönderiyorsanız, uzun alıntılar yapmaktan ve ek göndermekten kaçınmıyorsanız, gönderdiğiniz eklerin çok yer kaplamasına, virüs taşıyıp taşımadığına dikkat etmiyorsanız, izinsiz kendinizin ya da ürün ve hizmetlerinizin reklamını yapmaktan çekinmiyorsanız, iyelik haklarına özen göstermiyorsanız, başkasının veri kaynaklarını, düşüncelerini ve yazılımlarını kendinizinmiş gibi sahipleniyorsanız, birlikte yaşama koşullarına uymuyor, karşınızdakine ve onun haklarına saygı göstermiyorsunuz demektir. Hukuki düzenlemelerin adreslemediği ya da uygunsuz davranışları yapanın ‘yaptığının yanına kár kaldığı’ durumlarda, etik değerler önem kazanıyor.

Hukuki düzenlemelerin ele almadığı boşluğu doldurmak üzere 2000 yılında, Türkiye Bilişim Vakfı (TBV), ‘Bilişim Mesleği Ahlak İlkeleri’nden sonra ‘İnternet İletişiminin Kuralları’ adını taşıyan bir belge hazırladı. Her iki belgeye TBV’nin web sayfasından (www.tbv.org.tr) erişilebilir. ‘İnternet İletişiminin Kuralları’ beş başlık altında 34 maddeden oluşmaktadır. Bu önerilerin aslında tümü bir bütün olarak anlamlı bir değer oluşturmaktadır. Kuşkusuz bu kurallar herkesin uyması ölçüsünde umulan yararları sağlayabilir.