Hedefi kütleçekimsel dalgaları Dünya’nın yakınlarından geçerken yakalamak olan LIGO isimli devasa fizik makinesinin L şekilli dedektörlerinin her birinin kolu 4 kilometre uzunluğunda. LIGO iki dedektörden oluşur. Biri Louisiana’da Livingston yakınlarında, diğeri Washington Hanford’un 3.000 kilometre uzağındadır.

7ülkeden 400 bilim adamının çalıştığı LIGO (Laser Interferometer Gravitational Wave Observatory), hiç birimizin göremeyeceği kütleçekimsel dalgaları yakalamak için kurulmuştur. Einstein’ın genel görelilik kuramına göre çarpışan karadelikler veya şiddetle içeriye doğru çöken süper kütleli yıldızlar, uzay-zamanın dokusu üzerine titreşimler yaratır. LIGD Amerikan Bilim Vakfı tarafından desteklenmektedir.

Ancak kimse bu kütleçekimsel dalgaları doğrudan göremez. LIGO’da çalışan bilim adamları, evreni şekillendiren bu şiddetli doğa olaylarını gün ışığına çıkartmayı umuyor.

LIGO dedektörlerinin her birisi, kütleçekimsel dalgaların geçişi nedeniyle uzay-zamanda oluşan en ufak bir kıpırtının bile peşine düşer. Bunun için LIGO ekibi, L şekilli içi boş bir tübün kesiştiği ve sonlandığı noktalarda asılı duran aynalar arasında lazer huzmelerini sektirir. Bu ışık huzmeleri dedektörlerin 4 kilometrelik 2 kolunun birleştiği noktada biraraya gelir.

Geçmekte olan kütleçekimsel bir dalga, kolların uzunluklarında bir değişiklik yaratırsa, ışık huzmeleri bu noktada aydınlık ve karanlık ışık bantları üretir. Dalga gelip geçerken çevresindeki uzayın dokusunu bozar. Böylece dedektörün L şeklindeki kollarından biri uzarken, diğeri kısalır.

HENÜZ HİÇ BİR AVI YOK

Çünkü uzay-zamandaki dalgalar çok zayıftır. Kütleçekimsel dalgalar uzay-zamanı 10.000 milyar milyar içinde bir parça olarak uzatır veya sıkıştırır.. Dolayısıyla LIGO’nun kollarının bu kıpırtıları saptayabilmesi için çok uzun olması gerekir.

292 milyon dolar kurulan ve kütleçekimsel dalgaları araştırmaya 2002 yılında başlayan LIGO, henüz bir dalga yakalayamadı.

Birbirinden 3.000 kilometre uzakta iki dedektöre sahip olan LIGO, yanlış uyarıları ayıklayabilmeyi umuyor. Her iki LIGO dedektörü de geçmekte olan bir kütleçekimsel dalganın yarattığı uzay-zaman bükülmesini aynı anda saptarken, deprem, geçmekte olan uçak veya tren, hatta yıldırım düşmesinin yarattığı titreşimleri ancak tek bir dedektör algılar.

Fizikçiler uzaya LIG’dan çok daha büyük bir kütleçekimsel dalga dedektörü yerleştirmeyi planlıyor. Kolların boyu o kadar uzun olacak ki yerdeki titreşimlerden etkilenmeyecek. Her şey plana göre ilerlerse NASA ve Avrupa Uzay Ajansı LISA adını verdikleri dedektörü 2012 yılında fırlatmayı düşünüyorlar.

LIGO’nun nasıl çalıştığını şu web sitesinden izleyebilirsiniz: http://sciencebulletins.amnh.org/astro/f/gravity.20041101/