Ersin KALKAN

Dünyanın en saygın mimarlık ödüllerinden biri olan Ağa Han Mimarlık Ödülü’nü bu yıl Han Tümertekin aldı. 44 ülkeden 378 projenin katıldığı yarışmada Tümertekin’e ödülü Assos’ta yaptığı ‘B2 Evi’ getirdi.

Dereceye giren 7 eserin sahiplerine toplam 500 bin dolarlık ödül, 27 Kasım’da Hindistan’da düzenlenen törende, Kerim Ağa Han tarafından verildi. Tümertekin ve evin tekstilci sahipleri Selman ve Süha Bilal Kardeşler’le ev, hayat, mimarlık ve felsefe üzerine konuştuk.

Hayat ve insan yerleşimi felsefesi üzerine değerlendirmelerde bulunması amacıyla her yıl Ağa Han Mimarlık Ödülleri jürisine bir filozof alınıyor. Mimar Han Tümertekin, ödülü almak için gittiği Hindistan’da, bu yıl jüride görev yapan felsefeciyle tanışmış. Sohbette söz ödüle gelince şöyle demiş filozof: ‘Sizin eve ödül vermemizin nedeni, binanın belki de bilmeden Zen kültürüne uygun yapılması. Yani sade ve hayatı kolaylaştırıcı bir yanı olması.’

Tümertekin, bu değerlendirmenin B2 Evi’nin felsefesini çok iyi özetlediğini söylüyor. Tümertekin ve binanın sahipleri Selman - Süha Bilal’le Beyoğlu, Tünel’deki Bilsar Tekstil’in merkezinde buluştuğumuzda dikkatimizi çeken yine sadelik oldu. Bu binayı da Tümertekin restore etmiş, daha doğrusu yeniden var etmiş. Işıklar, koridorlar, aksesuvarlar, mobilyalar, hayatı basit yanından gören ve kolaylaştıran nesnelerden seçilmiş.

TANIŞMA VESİLESİ: ROBİNSON

Üçlüyü bir araya getiren Beyoğlu’ndaki Robinson Crusoe kitabevi. Selman Bilal, beş yıl önce bir gün kitapçının önünden geçerken dekorasyonunun sadeliğinden çok etkilenmiş. ‘Bu kitapçıyı tasarlayan mimarla mutlaka tanışmalıyım’ demiş. Dükkana girip sormuş, Tümertekin’i aramış ve bulmuş. Ve birlikte çalışmaya başlamışlar.

Bilal Kardeşler’in hayatı hep uçaklarda geçiyor. Ürettikleri üstün nitelikli tekstil ürünlerini yurtdışına pazarlıyor, dünyanın seçkin markalarını Türkiye’ye getiriyorlar. Çok çalışıyor, sakin tatilleri seviyorlar. Bir süre önce Assos’un Küçükhüsun Köyü’nde 600 metrekarelik küçük bir arazi alıp, sade bir ev yaptırmaya karar veriyorlar. Ve Tümertekin’le Assos’un yolunu tutuyorlar:

‘İki kardeşi de tanıyor, benimle aynı yönde yürüdüklerini biliyordum. Ne istediklerini hemen anladım. Onları hayatın bir yerlerinde durduracak, ‘kal’ diyecek bir dünyalıktı istedikleri. İki Bilal’in hayatı B2 Evi’nin planını oluşturdu. Bölgeden eski bir kalfa buldum. Tüm olanaklar sağlandığı halde, evi sadece yörenin taş, ahşap, beton, demir ve kamışını kullanarak inşa ettim. Modern ve geleneksele teslim olmadan, farklı renk yaratmaya çalıştım. Kendini fark ettirmeyen, sanki hep oradaymış izlenimi yaratan bir ev tasarladım.’

GÜNBATIMINDA EVE İNEN IŞIK HUZMELERİ

Kemerburgaz Göktürk Evleri, Demirciköy Evleri, Hadımköy’deki Olimpiyat Stadı’nın mimarı Han Tümertekin, imza attığı tüm eserlerde olduğu gibi bu küçük mekanda da mucizeler yaratmış. Evde çok fazla ayrıntı bulunmakla birlikte farklılığı sadece panjurlara bakmakla anlaşılabiliyor. Kamış ve metal çerçeve kullanılmış panjurlarda. Evin cephesi günbatımına bakıyor. Dolayısıyla öğleden sonraları, güneşin ışıklarını doğrudan alıyor. Camları açık bırakılıp panjur kapatıldığında, rüzgar kamışların arasından süzülerek odaları dolaşıyor. Keskin ışık giderken, ışık huzmeleriyle aydınlanan mekanda serinlik sürüyor.

Selman ve Süha Bilal’e, bu evde yaşamak nasıl bir duygu diye sorduk:

‘İş hayatında hızla akıp giden zamanı biraz olsun yavaşlatacak, doğayla başbaşa kalabileceğimiz, kendimizi dinleyeceğimiz bir hafta sonu mekanı istiyorduk. Teknik altyapısı bizi yormayacak, donanımıyla kent yaşamını aratmayacak, günlük alışkanlıklarımızdan ve zevklerimizden uzaklaşmadan müzik dinleyip, kitap okuyabileceğimiz bir mekan hayal etmiştik. Arzumuz, Han Tümertekin’le birlikte geliştirdiğimiz fikirler, B2 evinde hayata geçti.’

JÜRİNİN B2 EVİ İÇİN GÖRÜŞLERİ

Kanımızca bu ev kusursuzluğu, rahatlığı ve seyredilmeye yaraşır olmayı canlandırıyor. Yepyeni, benzeri görülmemiş bir yaratım ama bir yandan da, yer aldığı ortamdan koparılması olanaksız bir parça. Çevresindeki yapılar ve yerşekilleriyle birlikte geçmişten gelen bir ev; kendine en yaraşan giysilere bürünmüş, gururla bekliyor kendi çağının gelmesini, çevresindekilerin de çözülüp kendisini bağırlarına basmasını, giderek bütün o görünümün yenilenmesini. Yapı olabildiğince az sayıda eleman kullanılarak gerçekleştirilmiş, ama gene de derin bir saygı uyandırıyor. Seyredildiğini biliyor, rahatsız da olmuyor bundan. Yüzünü uzaklarda uzanan ufuk çizgisine dönmüş, gizlemeden, sakınmadan dolaştırıyor bakışlarını. Mimarlık mesleğinin tüm bilgisinin, tüm zenginliğinin seferber olup kendisini ortaya çıkardığını biliyor. Mimarının birey olarak beslediği istekleri, mimarının yaşadığı özlemleri, o en benzersiz yanını yaşam alanına taşıdığını gayet iyi biliyor.

Ağa Han Mimarlık Ödülleri

Dünyanın en saygın mimari tasarım yarışmalarından olan Ağa Han Mimarlık Ödülleri, 1977’den bu yana düzenleniyor. Kültürün ağır bastığı, geleneksel değerlere sahip çıkan, çağın gereksinimlerine yanıt veren çağdaş tasarımlar ödüllendiriliyor. İslam ülkelerindeki mimarlığı teşvik etmek amacıyla 3 yılda bir düzenlenen yarışmaya katılacak projelerin son 12 yılda inşa edilmiş, Müslüman bir ülkede tasarlanmış, en az bir yıl kullanılmış olması gerekiyor.

BU YIL DERECEYE GİREN 7 PROJE

n Mısır’da antik Yunan döneminden kalma dev İskenderiye Kütüphanesi’nin, yan yatmış bir disk şeklindeki yenilenmiş binası.

n Yemen’de 12’nci yüzyıldan kalma El Abbas Camii’nin restorasyon projesi.

n Kudüs’ün Eski Şehir bölgesini canlandırma projesi

n Kısa bir süre öncesine kadar dünyanın en yüksek binası olma rekorunu elinde bulunduran, Kuala Lumpur’daki 452 metrelik Petronas Kuleleri.

n İranlı mimar Nadir Halili’nin fikri olan ve dünyanın çeşitli bölgelerinde örnekleri bulunan kum torbalarından yapılmış evler.

n Burkina Faso’nun Gando bölgesinde sıkıştırılmış tuğlayla yapılan bir ilkokul.