Ayten SERİN

Antik su terapisi merkezi Allianoi, 2000 yılında toprak altından çıkarılan Afrodit heykeliyle büyük yankı uyandırmıştı. Şimdi de Yortanlı Barajı’nın göleti altında kalma tehlikesiyle Ege’nin Zeugması olarak yankı uyandıracağa benziyor.

İzmir’in Bergama ilçesinin 18 kilometre kuzeydoğusundaki, Pergamon kentine bağlı antik su terapisi merkezinde, Türkiye’nin en geniş kapsamlı kurtarma kazısı yapılırken, bir yandan da sulama amaçlı Yortanlı Barajı’nın inşası sürüyor. DSİ yetkilileri barajda su tutulmasının kısa zamanda mümkün olmadığını söylüyor ama İzmir’de gönüllüler tarafından kurulan Allianoi Girişim Grubu, ‘Ne zaman olursa olsun Allianoi sular altında kalmamalı’ diye kolları sıvadı. Pek çok kereler olduğu gibi, tarihle ekonomik gelişmeyi karşı karşıya getiren bu savaşta kim kazanacak bilinmez ama içinden hálá şifalı sular akan Allianoi’yi görmek isteyenler için belki de son fırsat...

Yunanlıların (Hellenistik dönem), Romalıların, Bizanslıların ve Osmanlıların hastalarını iyileştirdi bu kentin suları. Allianoi, şifalı suları olan, cerrahi operasyonların da yapıldığı ‘asklepion’lardan (sağlık merkezi) biri. Sunduğu şifanın karşılığında insanoğlu şimdi onu su altına gömmek istiyor. Eğer baraj yapımı biter de su tutulmaya başlanırsa baraj göletinin de tam ortasında suların 17 metre altında kalacak. Halen baraj gövdesi ve çevreyle bağlantısını sağlayacak yol yapım çalışmaları devam ediyor.

Paşa Ilıcası merkez olmak üzere baraj gölet alanı içinde kalan bölgede, 1998’den bu yana, Türkiye’nin en büyük kurtarma kazısı yapılıyor. Taşınabilir parçaları çıkaran ekip, asla yerinden oynatılamayacak mimari eserleri kaderine terk etmek zorunda kalacak. Oysa, Allianoi Ören Yeri, 1. Derece Arkeolojik sit alanı.

Gelişmelerden endişe duyan İzmir Barosu avukatları, mimar ve mühendis odası üyeleri, arkeologlar, sivil toplum örgütlerinin temsilcileri, basın mensupları ‘Allianoi Girişim Grubu’nu oluşturdu. Girişim, Türkiye’nin 1972’de taraf olduğu Birleşmiş Milletler Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına İlişkin Sözleşme gereğince Allianoi’nin Dünya Kültür Mirası listesine alınması için harekete geçti.

Girişim Grubu sözcüsü Avukat Arif Ali Cangı, ‘Baraj gölü için vazgeçilemeyecek bir masraf yapılmış değil. Ayrıca bu insanlığın ortak mirasıdır, ören yerinin kurtarılması parayla ölçülemez’ diyor. Bugüne kadar sadece onda biri gün yüzüne çıkarılabilen Allianoi ve girişimle ilgili ayrıntılı bilgi almak isteyenler www.alianoi.org adresli web sitesine veya allianoi_mail@yahoo.com adresine e-mail gönderebilir.