Edip Emil Öymen/eeoymen@hurriyet.com.tr

Size sanatı, tüm sanatı, hep sanatı sesle sunan bir İnternet sitesi. O, bir radyo aslında. Ama kendisini ‘radyo’ olarak tanımlamıyor. O, aslında kendisi bir sanat eseri. Bir art-form.

ABD’nin (ve dünyanın) en önemli ‘yaşayan’ müzelerinden Çağdaş Sanatlar Müzesi (Museum of Modern Art MoMA) bünyesinde yer alan P.S.1 Çağdaş Sanat Merkezi’nin bir girişimi bu sanat radyosu: WPS1.org.

Radyo deyince, aklınıza Türk-stili radyolarımız gelmesin. Hani durmadan laf ebeliği yapılan, gelgeç zeka esprileriyle, sadece birbirini tanıyan ahbaplar arasındaki senli benli laubali geyik muhabbetiyle, frekans tahsisi yapılmaması sayesinde akıllarına estiği gibi kör bir amatörlükle götürdükleri ‘vakit kayıpları’nı kastetmiyoruz. Radyo deyince, Türkiye’de örneği olmayan-olamayacak olan ‘entelektüel ve bilgilendirici gerçek sohbet’ radyosunu kastediyoruz. Örneğin BBC4 gibi. İşte WPS1.org böyle bir radyo. Zaten, kendilerini radyo olarak tanımlamıyorlar. Onlar bizatihi bir sanat eseri!

WPS1, İnternet üzerinden yayın yaptığı için Amerikan Federal Yayıncılık Kurulu’nun denetimine (Amerikan RTÜK’ü) tabi değil. Bu nedenle, sansür veya denetim çekincesi yok. Bu sayede, örneğin Picasso’nun sevgilileri hakkındaki görüşlerini anlattığı dehşet mülakatları yayınlayabiliyor. Ve elinin altında, MoMA gibi dev bir kültür hazinesinin 2,500 parça ses arşivi var. Bir radyo için bulunmaz nimet. MoMA bu ses arşivini nasıl oluşturmuş? 1939’dan beri gıdım gıdım biriktirerek. Gelmiş geçmiş ne kadar çağdaş ve önemli sanatçı varsa hepsiyle yapılan mülakatlar ses arşivinde duruyor...

İşte size bir Bilgi Toplumu uygulaması... Bir çağdaş sanatlar müzesi sadece çağdaş eserleri asa-asa sergilemekle yetinmezse, sanatın ‘sesini’ de saklarsa ve yeni bilgi üretiminde kullanırsa bu, bir Bilgi Toplumu uygulaması olur. Geçmiş kuşakların bilgisine bilgi ekleyip yeni kuşaklara aktarır. Müzenin amacı da zaten başka nedir? Örneğin, Walt Disney’in kendi sesinden Miki Fare’nin yaratılış öyküsünü dinlerken, o dönemde animasyon tekniğinin ne kadar zahmetli olduğunu bir kez daha idrak ediyorsunuz. Ama bugünkü bilgisayar teknikleriyle de o dönemde yaratılan animasyon ‘ruhu’nu tekrarlama ve yakalama imkanı olamayacağını da... Bu ve bunun gibi hizmetleriyle WPS1, dünden bugüne ve yarına bir kültür-sanat köprüsü.

WPS1’in bazı özellikleri var ki kıskanmamak mümkün değil:

İnternet üzerinden yayın yaptığı için, istediğiniz programı istediğiniz zaman dinleyebilirsiniz.

Sanat için sanattan sanat piyasasına, sanatçılarla ‘Proust Mülakatı’ yapmaktan graffiti ‘sanatçıları’na kadar sanatın her konusuyla ilgili.

İngilizcenin müthiş avantajını kullanıyor. ABD, İngiltere, Kanada başta olmak üzere ingilizce konuşulan ve anlaşılan her ülkeden sanatçıyı ve sanat anlayışını dünyaya açıyor.

Ama WPS1, bir ‘konuşan kafalar’ merkezi değil. Aksine, düşünen ve hisseden kafalar merkezi. Bu nedenle sanatçılara eser ısmarlıyor. Müzik veya söz fark etmez. Son zamanlarda yayınladığı en ilginç ve yaratıcılığı ile insanı hayrete düşüren eser şu: Yıkılan İkiz Kuleler’in semtinden eski ve yeni ses kayıtlarından oluşan ‘Sıfır Noktası Ses Anıtı’.

WPS1’in arkasında ‘kapı gibi’ MoMA var. MoMA, dünyada çağdaş sanat merkezi ve müzesi denildiği zaman akla gelen ilk bir iki adresten. 1929’da kurulduğundan bu yana çağdaş sanatın teori ve pratiğiyle uğraşan bu ‘yaşayan’ müze, bütün entelektüel birikimiyle WPS1’in destekçisi. Bu, şimdiye kadar dünyada başka hiç bir müzenin yapmadığı bir şey. Ve, ABD’nin aslında bir bilgi toplumu olması sayesinde mümkün.