Edip Emil Öymen/eeoymen@hurriyet.com.tr

ABD’de Kasım seçimine 70 gün kala iki derin kaygı: Kim başkan seçilecek? Vereceğimiz oylar yine ‘kayıp’ mı olacak? Birinci kaygıyı anlamak kolay: Başkan Bush’un 2000’de nasıl şaibeli bir seçimle işbaşına geldiğini biliyoruz. Sonra neler yaptığını da biliyoruz.

İkinci kaygıyı anlamak daha kolay: Verilecek oylar tıpkı 2000’deki gibi ‘kayıp’ olabilir. Çünkü Kasım seçiminde yüzde 90 oranında yine elektronik oylama yapılacak. 2000 seçiminde kaybolan oylar vs. elektronik sistemin hatalı kullanılmasının sonucuydu. Bu sistemin ABD’deki 1 numaralı işletmecisi Diebold şirketine, artık eyalet yönetimleri bile güvenemiyor. Ne var ki, 50 milyonluk seçmen için elektronik sistemsiz bir seçim zor. İşte size, çözümsüz görünen bir güven bunalımı!

Medyamızın ilgi alanı dışında kalsa da, şu sırada ABD’de en yoğun tartışmaların başında iki adayın siyasetleri falan değil, elektronik oylamaya duyulan bu güvensizlik geliyor.

Sadece birkaç haber başlığı bile durumu yansıtmaya yeter:

Başkan Bush’u ikinci dönem seçtirmemeye kararlı olan Demokrat Parti, bütün oy verme noktalarında birer avukat bulunduracak. Sırf, elektronik oylama aletlerine güvenin sıfırlanması yüzünden. 2000 seçiminde oyların sayımındaki traji-komedi yeniden yaşanmasın diye Demokratlar kendi önlemlerini alacak.

Elektronik oylamadan yana en dertli eyaletlerden Maryland’de bir grup seçmen yüksek mahkemeye başvurdu: Sistemin Kasım’da kullanılmasını yasaklamasını istedi. Sonucu bekliyoruz.

Bu sisteme güvendiği halde eli böğründe kalan California, elektronik oylamayı uygulamayacağını açıkladı.

Memleketi saran ‘oyumuz kayıplara karışacak’ kaygısı artadursun, Diebold şirketi CEO’su Başkan Bush’a öyle bir mektup yolladı ki tam bir rezalet. Sayın CEO şöyle diyor: ‘Ohio eyaletinin, elektronik oylarını size göndermesi için onlara yardıma kararlıyım.’ Demokrasinin işlemesi için en hayati unsur olan ‘seçmenin özgür iradesiyle verdiği oy’u saymak ve tasnifle görevli bir şirketin CEO’sunun bu sözlerinden sonra kim, Diebold’un tarafsızlığına vs. inanır? Üstelik Ohio eyaleti, seçmen yapısı nedeniyle en kilit noktalardan. Orayı kazanmadan, ABD başkanı olunamıyor neredeyse!

Harvard Üniversitesi teknoloji araştırmacısı Rebecca Mercuri, en olmadık öneriyi yaptı: Diebold’un elektronik seçim yazılımını ‘kırıp’, hatalarını bulana 10 bin Dolar ödül vaat etti. Hukukçular hemen harekete geçtiler, bunun yasal olmadığını hatırlattılar. Ama bu öneri dahi, sisteme duyulan güvensizliğin kanıtı.

Verdiği oyun karşılığında seçmen, elinde káğıt bir kopya olsun istiyor. Bunu sağlamak bir türlü mümkün olamadı gitti.

Seçmen itirazlarına, elektronik oylama makinelerine musallat olan teknik sorunlar da eklendi. Johns Hopkins Üniversitesi ve bağımsız denetleme kuruluşu SAIC tarafından denenen oylama makinelerinde yazılım hataları ve eksiklikler bulundu. Yine de birçok seçim bölgesi, seçime bu makinelerle gidileceğini ilan etti. Buna yönelik protestolar her gün Amerikan medyasına yansıyor. Ne var ki Amerikalı seçmen felsefeyle uğraşacak halde değil. Gönülsüz gelin misali, ‘hem ağlarım, hem giderim’ diyerek, 2 ay sonraki seçimde oyunun heba olmaması için çabalıyor.