Av. M. Gökhan Ahi/mgahi@hurriyet.com.tr

Daha önceki yazılarımızda İnternet’in özgürlük ortamı olduğundan çokça bahsetmiştik. Ne var ki, diğer alanlarda kamusal sınırlamalar bulunduğu gibi reklamcılık alanında da hukuki düzenlemeler ve sınırlamalar bulunmaktadır.

Özgürlük ortamı olan İnternet’te bir reklamın yayınlanması, o reklamın özgürce sunulabilmesine olanak tanındığı anlamına gelmemektedir. Çünkü reklam ile ilgili tüm düzenlemeler, İnternet reklamcılığı için de aynen geçerlidir.

İnternet dahil tüm ortamlarda yayınlanan ve gösterilen reklamların kanunlara, genel ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına uygun, dürüst ve doğru olmaları gerekmektedir. Tüketiciyi aldatıcı, yanıltıcı veya onun tecrübe ve bilgi noksanlıklarını istismar edici, tüketicinin can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürücü, şiddet hareketlerini ve suç işlemeyi özendirici, kamu sağlığını bozucu, hastaları, yaşlıları, çocukları ve özürlüleri istismar edici reklam ve ilanların yapılması Tüketici Kanunu’nun 16. maddesine göre mümkün değildir. Dikkat edilirse, bu maddeyi ihlal eden reklamlar en çok İnternet’te yer almaktadır. Çünkü diğer ortamlardaki reklamları Reklam Kurulu, RTÜK, Reklam Özdenetim Kurulu gibi kamusal ve sivil kurumlar denetlemektedir.

Reklamlarla ilgili başka bir düzenleme 556 sayılı Markalar Hakkında KHK ile yapılmıştır. Kendisini haksız yere bir marka sahibi gibi gösterenler, haksız yere bir markayı reklamlarına, ilanlarına koyanlar, marka işaretlerini kullananlar iki yıl ila üç yıl arası hapis cezasına mahkum edilebilmektedir.

Diğer bir düzenleme ise Türk Ticaret Kanunu’nda yer almaktadır. Tüketiciyi aldatıcı, yanıltıcı beyanlarda bulunarak bir hizmeti, ürünü ve markayı kötülemek veya olduğundan daha iyi gibi göstererek haksız rekabet yaratanlar, para cezası ve 1 ay 1 yıl arası hapis cezasına mahkûm edilebilmektedir.

Reklamlarla ilgili olarak bazı sektörlere sınırlama getirilmiştir. Örneğin, her alanda olduğu gibi internette de sigara, tütün mamulleri, alkollü içkilerin tanıtımı ve reklamı yasaktır. Bankalar Kanunu’na göre, banka verilerinin abartılması, gerçeğinden fazla ve veya az gösterilmesi ; 1261 sayılı kanuna göre ilaç reklamı yapılması, ilaçların kullanımının özendirilmesi , ilaçların etkisinin gereğinden fazla gösterilmesi diğer sınırlamalardır.

Kamusal yanı ağır basan bir sınırlama da siyasi parti reklam ve propagandalarındadır. Seçim yasaklarının başladığı zaman dilimlerinde siyasi parti ve adaylarının siteleri de yayınlarını durdurmalıdır. Aynı şekilde bu yasak, kamuoyu yoklama ve anket şirketlerini de kapsamaktadır.

Reklamlarla ilgili olarak bazı meslek gruplarına da sınırlama getirilmiştir. Doktor, diş hekimi ve avukatlar mesleklerinin özelliği gereği hiçbir şeklide reklam yapamayacaklardır. Bu sınırlamalara doğal olarak İnternet ortamı da dahildir.

İnternet’e ve cep telefonlarına has değişik bir reklam türü olan e.posta mesajı ve kısa mesajdan ayrıca bahsetmek yerinde olacaktır. Siyasi propaganda içeren kısa mesaj ve e.postaların gönderilmesi için kişinin rızası gerekmekte, pazarlama amaçlı gönderilen SPAM’ler ise, bir sonraki mesajı kolay ve ücretsiz bir yolla reddetme hakkı tanımak kaydıyla serbesttir. İSS veya operatör, doğrudan pazarlama amacı taşıyan ve göndericinin kimliği belirsiz olan SPAM’leri abonenin talebi halinde engellemek zorundadır.