Tarım ve Köyişleri Bakanlığı verilerinden derlediği bilgiye göre, iç suları ve denizleri ile birlikte 25.8 milyon hektar (258 bin kilometrekare) balık yetiştiriciliğine elverişli alanı olan Türkiye'de, bu potansiyel değerlendirilemiyor. Yıllık 600 bin ton civarındaki balık üretiminin yüzde 90'ı avlama yöntemi ile elde edilirken, bürokratik engellerin de etkisiyle, denizlerde balık yetiştiriciliği çok zor gelişiyor.

Türkiye'de, su ürünleri üretimi yapılabilecek 200 tabii göl, 206 baraj gölü, 953 gölet, toplam uzunluğu 177.7 bin km olan 33 nehir ve ırmak ile 24.6 milyon hektar (246 bin kilometrekare) genişliğinde deniz alanı bulunuyor. Üretim yapılabilecek göl, baraj gölü, gölet ve deniz alanlarının genişliği 25 milyon 871 bin (258 bin 710 kilometrekare) hektara ulaşıyor.

Bu kadar geniş bir yatırım alanı potansiyeline karşın, şimdiye kadar, 1100'ü iç sularda olmak üzere, toplam 1650 balık yetiştiriciliği tesisi için Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'ndan belge aldı. Bunların toplam üretim kapasitesi ise 85 bin ton. Bu tesislerde 2002 yılında 61 bin 165 ton üretim yapılırken, 2003 yılındaki üretimin 80 bin tona yaklaştığı tahmin ediliyor.

Türkiye'de 2002 yılında 627 bin 847 ton su ürünleri üretilirken, bunun yüzde 83'ü deniz avcılığı, yüzde 7'si iç su avcılığı, yüzde 10'u da yetiştiricilik yoluyla elde edildi. 1992'de 9 bin 210 ton olan yetiştiricilik yoluyla balık üretim, 2002'de 61 bin tonu üzerine çıktı. Yetiştiricilikten elde edilen üretimin milli ekonomiye katkısının 350 milyon dolar olduğu kaydediliyor.

Balık yetiştiriciliği üretiminin 34.2 bin tonu iç su, 26.8 bin tonu da deniz tesislerinde yapılırken, kısa vadede, 10 yılda, deniz yetiştiriciliği üretim rakamını 100 bin-150 bin tona, 20-25 yılda da 500 bin tona çıkarmanın mümkün olduğu vurgulanıyor.

Balık yetiştiriciliğini teşvik edilmesi ve sektörün kayıt altına alınması için geçen yıl alabalık üretiminde kg başına 90 bin lira, çipura ve levrek üretiminde ise 153 bin lira teşvik primi ödenmeye başlandı. Geçen yıl bu kapsamda 5 trilyon liralık ödenek ayrılırken, sektörün primleri düşük bularak kayıt altına girmek istememesi nedeniyle toplam ödeme 1 trilyon 50 milyar lirada kaldı.

Bunun üzerine, alabalık, çipura ve levrek yetiştiriciliğinde kg başına yapılan destek ödemesi bu yıl başında 400 bin liraya yükseltildi. Destekleme ödemesi için ayrılan ödenek 16 trilyon liraya çıkarılırken, bu yıl şimdiye kadar 2.2 trilyon lira ödeme yapıldı. Desteğin sektörün kayıtlı satışlarını artırması bekleniyor.

YATIRIM İZNİ İÇİN, 10'DAN FAZLA KURUMDAN GÖRÜŞ ALINIYOR 

Balık yetiştiriciliğine getirilen desteğin, yeni yetiştiricilik yatırımlarını özendirmekten çok, mevcut yatırımcıları kapasite artırımına yönelttiği belirtiliyor.

Yetkililer, özellikle yeni yetiştiricilik tesisleri konusunda yatırımcıların çekingen davranmasında, izin sürecinin çok uzun sürmesinin etkili olduğunu ifade ettiler. İzin sürecinin uzun sürmesi nedeniyle, sektöre ilgi duyan yabancı yatırımcıların da doğrudan yeni yatırım yapmak yerine, mevcut yatırımları satın alma ya da kiralama yoluna gittiği kaydedildi.

Verilen bilgiye göre, iç sularda balık yetiştiriciliği konusunda izin almak, denizlere göre daha kolay oluyor. Ancak, Kültür ve Turizm, Tarım ve Köyişleri, Çevre ve Orman, Maliye, Sağlık bakanlıkları, Denizcilik Müsteşarlığı, özel çevre koruma kurullarını ilgilendirmesi nedeniyle, denizlerde yetiştiricilik için yatırım izni almak 2 yıla kadar sürüyor.

Yatırım yapılmak istenilen alan, yat limanı, gemi yapım yerlerine yakınlığı, deniz ulaştırma yolu üzerinde olup olmadığı, özel çevre koruma-sit-kültür alanı olup olmadığı açısından değerlendiriliyor. Bu nedenle yatırım izni aşamasında 10'dan fazla kurumdan uygun görüş almak gerekiyor. Yazışmalar yoluyla bu izinleri alınması da ortalama 2 yıl sürüyor. Daha sonra yatırıma başlanıyor ve tesisin faaliyete geçmesi, izin süreci ile birlikte 3-4 yılı buluyor. Buna karşın, balık yetiştirme tesisleri, çevre ve deniz kirliliğine neden olduğu gerekçesiyle sık sık gündeme geliyor.

Yetkililer, yatırım izni verilirken, yerin uygunluğu konusunda her bir kurumdan ayrı görüş, ÇED raporu aşamasında ayrı görüş alındığını, ayrıca alanın kiralanması aşamasında, Maliye Bakanlığı'nın tekrar uygun görüş sorduğunu söyledi.   

Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, balık yetiştiriciliğinde izin sürecini kısaltmak için, yetiştiricilik yapılabilecek yerleri belirlemek için proje başlattı. 2000 yılında Muğla'da, yetiştiricilik yapılabilecek alanlar belirlenirken, İzmir, Antalya, Aydın ve Balıkesir'de çalışmalar devam ediyor. Ancak, 2001 yılında İzmir için yapılan haritalama çalışması konusunda Çevre ve Orman Bakanlığı'nın ancak 2003 yılında görüş bildirdiğine dikkati çeken yetkililer, yazışmalara uygun sürelerde yanıt verilememesi nedeniyle çalışmaların çok yavaş ilerlediğini vurguladılar.

Yetkililer, bürokrasinin azaltılması için, balıkçılık ile ilgili tüm yetkilerin Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'nda toplanarak, Su Ürünleri Genel Müdürlüğü'nün kurulmasının gerektiğini kaydettiler.

Dünyada ortalama 15 kg, AB'de 22 kg olan kişi başına yıllık balık tüketimi, Türkiye'de 8 kg'a kadar iniyor.

Tarım ve Köyişleri Bakanlığı verilerine göre, 2002 yılı sonu itibariyle Türkiye'de yıllar itibariyle su ürünleri üretiminin gelişimi, ton olarak şöyle:
   
    .                       ÜRETİM (TON)
    .               AVCILIK        YETİŞTİRCİLİK    
    YILLAR       DENİZ     İÇSU    DENİZ    İÇSU     TOPLAM
    ------      -------   ------   ------  ------    -------
    1992        304.766   40.370    6.522   2.688    354.346
    1994        542.268   42.838    7.265   8.733    601.104
    1996        474.243   42.202   17.960  15.241    549.646
    1998        432.700   54.500   33.290  23.410    543.900
    2000        460.521   42.824   43.385  35.646    582.376
    2001        484.410   43.323   37.514  29.730    594.977
    2002        522.744   43.938   34.297  26.868    627.847