Edip Emil Öymen / eeoymen@hurriyet.com.tr

5 yaşında bir çocuğa Frida Kahlo’yu nasıl tanıtırsınız? Trafik kazası geçirdikten sonra ölene kadar binbir acı çektiğini? Fotoğrafa benzeyen kendi portresindeki maymunun, sevgili maymunu Fulang-Chang olduğunu nasıl anlatılırsınız?

Dünyanın en mükemmel modern sanat müzelerinden, New York’taki Museum of Modern Art (MoMA) bu sorunun yanıtını yine mükemmel bir şekilde veriyor. Destination: Modern Art sitesini ziyaret eden bir uzaylı, gemisiyle MoMA’nın damına indikten sonra içeride gezintiye çıkıyor. Sonrası, 5-8 yaş çocuklar için oyun. MoMA, sanatı hem büyükler hem çocuklar için bir görsel şölene çevirmeyi bilen uzmanların elinde. Çocuğa, sanatı bir daha unutamayacağı biçimde ‘hap yapıp’ sunmak ise pedagogların işi.

Frida Kahlo’nun tanıtıldığı bölümde dolanmak, 5 yaş için olduğu kadar 55 yaş için bile zevk. Kahlo’nun ünlü oto-portresiyle fotoğrafı yanyana. Soru: ‘Hangisi tablo? Hangisi fotoğraf?’ Bir 5 yaş için bu soru, aslında oyun. Ve oyun, Frida Kahlo’yla ilgili tüm önemli bilgiler ortaya çıkana kadar sürüyor. Çocuk, fotoğrafı çeken ünlü sanatçının adını bile öğreniyor. Tablonun çerçevesinin özelliklerini de (boyalı ayna parçalarından yapılmış!). Tablonun ayrıntılarına gelince: Evet, arkadaki egzotik bitkiler, sanatçının yaşadığı memlekete özgü (Meksika!). Frida hakkında başka önemli bilgiler: 15 yaşında geçirdiği trafik kazası ve kötürümlüğü v.s.

5-8 yaş için MoMA ziyareti sürüyor... Sırada van Gogh’un Yıldızlı Gece tablosu var. Onun için de benzer oyun sistemiyle bilgi aktarımı... Ama bu, sadece tablolar için değil. Anlatması daha da zor konular için de: Örneğin, 20. yüzyıl başı İtalyan fütüristlerinden Umberto Boccioni’nin Mekánda Süreklilik heykeli. ‘Şiir yazın’ diyor anlatıcı. Çocuk, fare ile kelime seçecek ve bunları aşağıdaki bir kutuya çekip koyacak. Bunlar şiir olacak. Heykel hakkında şiir. Bronzdan bir şaheser için... ‘Heykel hareket etseydi, neresinden hangi ses çıkardı?’ diye bir soru. Ne soru ama! 55 yaşındaki biri için bile sıkı soru. (Hele Türkiye’de böyle bir soruyu, kimse kimseye sormayı akıl etmez!). Fare, heykelin ayaklarındayken karda yürür gibi gırç-gırç ses çıkıyor. Pantolona doğru yükselince hip-hop. Göbekte rap. Paçasında rüzgarın uğultusu...

Bir sanat eserini böyle oyun gibi izleyen bir genç beyin, bir daha o yapıtı unutur mu? Bilinçli olarak hatırlamayabilir belki, ama bilinç-altı unutur mu?

Boccioni için başka sorular da var. ‘Metal heykel nasıl yapılır?’ Temel özellikleri nedir? Sonra, sırada taş heykel. ‘Ya taş heykel?’ Ve bir soru daha: ‘Enerji ve hareketi nasıl gösterirsin?’ Site, etkileşimli hazırlanmış. Büyük ve renkli grafikli. Basit işlemli. Son derece kolay.

Manhattan’daki MoMA şu sırada boya-badana-tadilat nedeniyle kapalı. Ama komşu bölge Queens’deki binası açık. Ve uzak komşu Long Island’daki 19. yüzyıldan kalma okul binasındaki faaliyeti de sürüyor. Burası P.S.1 (Devlet Okulu 1) ismiyle ‘binanın tümü’ bir sanat eseri etkinlik merkezi olacak şekilde halka açık. MoMA, burada yaptığı her şeyi dünyaya iletirken, ilkesi şu: Çağdaş sanattan zevk almayı, onu takdir etmeyi, öğrenmeyi ve anlamayı sağlamak.

Çocuklar, Batı Kültürü’nün temel isimlerini böylece okula başlamadan öğrenebiliyorlar.