Necdet AÇAN

Mahmut Cengiz (29), Emniyet Genel Müdürülüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı’nda görevli bir komiser. 1996’da Polis Akademisi’ni bitirmiş ve halen bulunduğu birimde ilk görevine başlamış. İşi mafyayla mücadele. Ama bunu sadece suçluları yakalayarak değil, mafya hakkında bilimsel çalışma da yaparak gerçekleştiriyor.

Cengiz, Kırıkkale Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’ne sunduğu ve kabul edilen tez çalışmasında ‘Organize suç şüphelilerinin sosyal profili’ni araştırdı. 2002’de en çok suç işlenen altı ilde, (İstanbul, Adana, Bursa, Gaziantep, Ankara ve Antalya) 4422 sayılı Çıkar Amaçlı Suç Örgütleriyle Mücadele Yasası’na muhalefetten gözaltına alınmış 148 sanıkla yapılan 35 soruluk anket çalışmasına dayanan tez, Türkiye’deki mafya üyelerinin tipolojisini de ortaya koyuyor. Cengiz’in yaptığı araştırmaya göre, Türkiye’nin mafya üyeleri 21-35 yaşlarında, ilkokul mezunu, Kurtlar Vadisi’ni seyreden, silahsever, çok çocuklu aile üyesi, fırsat bulsaydı polis - asker - bürokrat olmak isteyen, adam yaralama, cinayetten ve tabanca ile ateş etmekten sabıkalı, adalete güvenmeyen ve topluma yararlı bir iş yaptığına inanan insanlardan oluşuyor.

TETİĞİ GENÇLER ÇEKİYOR

Organize suç örgütlerinin mensupları genelde gençlerden oluşuyor. Ankete katılanların yüzde 59.5’i, 21-35 yaş dilimi arasında. Ya da bir başka açıdan bakılacak olursa, kıdem kazanıldıkça mafya içerisinde suça karışma oranı azalıyor.

YA SERBEST MESLEK YA DA ESNAF

Resmi olarak başka bir işleri mutlaka oluyor. İşsiz gözüken çok az organize suç örgütü üyesi var. Büyük bir çoğunluğu, serbest meslek sahibi ya da esnaf olarak gözüküyor. Bu kişilerin babalarının mensup oldukları meslekler sorulduğunda da yaklaşık olarak aynı oranlar çıkıyor. Bir bakıma çoğu, mafya üyesi olmanın dışında baba mesleğini devam ettiriyor.

YARIDAN FAZLASI EVLİ

Ankete katılanların verdikleri cevaplara göre, yarısından fazlası (% 54.1) evli. Bu da evli olmanın suç işleme önünde bir engel olmadığını gösteriyor.

KALABALIK AİLELERİN ÇOCUKLARI

Mafya üyelerine sorulan soruların en göze çarpan sonuçlarından biri de, bu kişilerin genelde kalabalık ailelere mensup kişiler olmaları. Ankete katılanların 4’te üçü en az 4 çocuklu bir aileden geliyor. Bu durumda, organize suç örgütü üyelerinin, mafyaya karışmaları ya da kendilerinin bir çete kurmaları için aile içi dayanışmadan yararlandıkları gibi bir sonuç çıkarmak mümkün. Mafya üyelerinin özellikle, köyden kente göçmüş ve gecekonduda yaşayan çok çocuklu ailelerin arasından çıkıyor olmaları da bu tezi kuvvetlendiriyor.

ÜNİVERSİTE MEZUNLARI YÜKSELİYOR

Büyük çoğunluğu ilkokul ve ortaokul mezunu. Üniversite mezunlarının oranı ise sadece yüzde 10. Ancak ilginç olan, örgüt üyelerinin eğitim seviyeleri arttıkça, örgüt içindeki yerleri de yükseliyor. İlköğretim mezunları sıradan üye iken yüksekokul mezunları şef-lider pozisyonunda oluyor. Bu arada ankete cevap verenlerden sadece 31 kişi (%20.9) eğitiminden memnun. 117 kişi (%79.1) eğitiminden memnun olmadığını, fırsatı olsaydı daha fazla okuyabilmeyi istediğini söylüyor.

BABALAR KONSEYİ VE MİROĞLU ÇETESİ

En fazla izledikleri televizyon dizisi Kurtlar Vadisi. Onu anketin yapıldığı sırada gösterimde olan Deli Yürek ve Asmalı Konak takip ediyor. Bu arada Cengiz’in araştırmasında, televizyonda oynayan mafya dizilerinin, izleyenleri nasıl etkilediği sorusuna fikir verebilecek oldukça düşündürücü iki olay örnek veriliyor. Bundan birkaç yıl Adapazarı’nda yakalanan bir çete kendisini ‘Miroğlu Çetesi ’ diye tanıtmış ve örgüt elemanları ‘Deli Yürek’ dizisinin ana karakterini, saç ve kıyafet şekline kadar örnek almaya çalışmış. Kayseri’de yakalanan bir çetenin ise ‘Kurtlar Vadisi’ dizisinde yer alan ‘Babalar Konseyi’ yapısını kendilerine örnek aldığı anlaşılmış.

KEŞKE BÜROKRAT OLSAYDIM

Eğitim şansı bulsalardı ne olmak isterlerdi sorusuna, çoğu bürokrat yanıtını veriyor. Devlet içinde örgütlenen mafyanın sıkı fıkı olduğu üst düzey bürokratların mafya üyelerine karşı tutumu, belli ki birçoğunu etkilemiş. Bürokrat cevabından sonra en fazla rastlanan mühendis yanıtı ise toplum içinde itibar gören mesleklere duydukları özlemi gösteriyor. Bu arada ilginç olan, aralarında masanın öbür tarafında kanunu temsil eden polisliğe özenenler de olması. Bir diğer ilginç sonuç da, hatırı sayılır bir oranda asker olmak isteyen mafya üyeleri bulunması. Sadece bir kişinin fabrikatör olmak istemesi, meslek seçiminde tek faktörün para olmadığını gösteriyor. Bu cevaplardan, özenilen mesleklerin seçiminde mafya üyeleri için, hükmetme duygusu ve kendini güvende hissetme ihtiyacının ağır bastığını söylemek mümkün.

SABIKALAR KARİYER GÖSTERGESİ

‘Daha önce hiç gözaltına alındınız mı?’ sorusuna deneklerin 75’i (%50.7) evet yanıtı veriyor. En sık rastlanan suçlar ise adam yaralamak, adam dövmek, cinayet, hırsızlık ve dolandırıcılık. Çete üyeleri arasında ‘adam dövmek’, ‘yaralamak’ veya ‘öldürmek’ nedeniyle sabıkalı olmak önemli bir avantaj teşkil ediyor. Sabıka kayıtları, çete üyelerinin kariyerlerinin ne denli başarılı olduğunun bir göstergesi olarak kabul ediliyor.

İŞLEMEYEN ADALETE ALTERNATİF

‘Adalet sistemimizin gereği gibi işlediğine inanıyor musunuz?’ sorusuna 81 denek (%54.7) hayır yanıtı veriyor. Cengiz, çözümlemesinde mafya tipi yapılanmaların ortaya çıkmasında gereken yasaların çıkartılmaması, çıkartılan yasaların uygulanmamasının oynadığı role dikkat çekiyor ve çek-senet mafyasını örnek veriyor: ‘Alacak-verecek konularında açılan davalar duruma göre çok uzun sürebilmekte ve ülkemizin hassas dengeler üzerine oturtulmuş ekonomik sistemi karşısında tahsil edilmesi gereken para değer kaybedebilmektedir. Halk bu tip durumlarda, bazen alacağının yarısını bile hibe etmek kaydıyla mafya tipi örgütlere başvurmaktadır. Adalet mekanizmasındaki sorunlar, vatandaşlarımızın mağduriyetleri karşısında devlete karşı duyulan güven hislerinin zedelenmesine sebep olmuştur.’ Ankete cevap verenlerin %21,5’inin kendilerine isnat edilen suçu işlemelerinin aslında toplum için faydalı olduğunu düşünmesi de bu durumla örtüşüyor.

HEMŞERİLİK GÜVEN GARANTİSİ

‘Yakınlık derecesine göre çevreniz kimlerden oluşmaktadır?’ sorusuna verilen yanıtlardan mafya tipi örgütlenmelerin büyük oranda hemşeri (%29.5), akraba (%24.5) ve aşiret (%3.8, toplam %57.8) ilişkilerine dayandığı, ‘hemşerilik’ olgusu üzerinde yükseldiği anlaşılıyor. Organize suç örgütlerinin ortak yönlerinden biri, üyelerinin bir anlamda baba ve çocuklarıyla piramidal bir yapıya sahip olması. Bu yapıyı gerekçelendiren en büyük etkenler, iletişim ve dışarıya bilgi sızdırılmaması.

LİDERİN HİMAYESİ ÇOK ÖNEMLİ

Araştırmadan çıkan bir diğer sonuca göre de, örgüt liderleri, elemanlarını sürekli koruması altında tutuyor. Bu nedenle aralarındaki iş ilişkilerinde, birey örgüt liderine güven duyuyor ve dışarıya karşı korkusuzlaşıyor. Lider, kendine bağlı kişileri çevresinde toplayabilmek için, koruması altındaki elemanını devlete karşı da koruyor. ‘Cezaevine girdiğinde ailene kim bakacak?’ sorusuna verilen yanıtlarda akraba ve arkadaşlar seçeneğinin (%23.9) öne çıkması da böyle bir durumda geride kalan aile ve çocuklara bağlı oldukları örgüt liderince bakıldığını ortaya koyuyor.

HALKLA İLİŞKİLER KAMPANYASI YÜRÜTÜYORLAR

Mafya tipi organize suçların en büyük farkı topluma hitap eden yönlerinin bulunması. Külhanbeyliği, kabadayılık ve günümüzde ‘Baba’ diye adlandırılan yapıların adalet mekanizmasına alternatif yaratmaya çalıştıkları, faaliyetlerinde toplumsal değerleri göz ardı etmedikleri görülüyor. Legalleşme amacıyla deprem ve sel gibi afetlerde aşevleri kurarak halkın sevgisini kazanmaya çalışıyorlar. Her gün televizyonlarda boy gösteren tanınmış sanatçılarla yaşadıkları aşklar veya bazı sanatçıların bunların her türlü davetine icabet etmeleri de suç örgütü liderlerini medyatik hale getiriyor. Bilinçli olarak yürütülen bu faaliyetlerin altında, aslında örgüt liderlerince yapılan yasadışı faaliyetleri örtme amacı yatıyor.