Çarmıha gerilen insan neden ölür?

SORU: Çarmıha gerilen insanların ölmelerinin birincil nedeni nedir?



YANIT 1: Çarmıha gerilen insanların ölmelerinin nedeni uzun yıllar boyunca patologlar arasında tartışmalara neden oldu, bu konuda yayınlar da vardır.

Temel ölüm nedeni, solunumun imkansızlaşmasıdır. Bu sonuca, Birinci Dünya Savaşı sırasında Avusturya Macaristan İmparatorluğu ordusu tarafından esir alınan askerlerin ve İkinci Dünya Savaşı'nda da Alman konsantrasyon kamplarındaki insanların çarmıha gerilmelerine tanık olmuş olan insanların anlattıklarından yola çıkılarak varılmıştı.

Bu yüzyılda uygulanan çarmıha germe cezalarında kurbanlar ellerinden çivileniyorlardı ve ayakları da yere değmediği için asılı kalıyorlardı. Bu durumda ciğerlerde aşırı genişleme meydana geldiği için nefes almak çok güçleşiyordu, kurbanlar da biraz olsun soluk alabilmek için kendilerini tahtaya çakılı ellerinden destek alarak yukarıya çekmeye çalışıyorlardı. Kısa bir süre içinde kaslarda spazmlar oluştuğu için kendilerini artık yukarı çekememeye başlıyorlardı. Birçoğu on dakika içinde ölüyordu.

Tabii böyle bir ölüm, özellikle antik çağlarda, bu işin uzmanlarını pek tatmin etmediği için acıyı uzatacak teknikler geliştirilmişti. Örneğin kurbanın ayaklarını da ayaklarının normal hizasının biraz üzerine çakıyorlardı. Bu durumda kurban nefes alabilmek için ayaklarından da destek alıyordu fakat bunu yaparken daha da büyük bir acı çekiyordu. Ayakların da çakıldığı bu ikinci durumda kurbanın ölüm nedeni genellikle kalp krizi, kan kaybı, şok veya su kaybı oluyordu. Ölüm nedeninin bunlardan hangisinin olacağı ise kurbanın çarmıha gerilmeden önceki durumuyla ilintiliydi.

Sonuç olarak çarmıha germe olaylarında temel ölüm nedeninin solunum durması olduğunu söyleyebiliriz, tabii antik çağlarda bu işin uzmanları kurbların feci şekillerde ölmelerine neden olacak düzenlemelere gidebiliyorlardı.

YANIT 2: Kiliselerde gördüğümüz haçlar aslında bu iş için kullanılan çarmıhlara pek benzemiyorlar. Gerçek çarmıhlar oldukça küçüktü (bir insanın boyundan daha büyük değildiler) ve T şeklindeydiler, yani kiliselerdekiler gibi üst kısımları yoktu.

Çarmıh yere yatırılırdı ve kurbanlar da bunun üzerine yatırılarak çivilenirlerdi. Eller bileklerden çivilenirdi, bileklerdeki kemikler doku yırtılması nedeniyle kurbanın kolunun çividen kurtulması gibi bir durumu engellerdi.

Bacaklar hafif bükülü olurdu ve ayaklar bir tarafa bakardı. İki ayak da tek çiviyle Aşil tendonunun arkasından topuklardan çivilenirdi. Bütün bu işlemler tamamlandıktan sonra çarmıh dik duruma getirilirdi.

Kurban, bileklerinden asılı bir şekilde öylece bırakılırdı. Bu pozisyonda ciğerlere kuvvet uygulandığı için nefes almak çok zor olurdu. Ayaklardan destek alarak nefes almak mümkündü ama bu çok acı verici bir hareket olmasının yanı sıra çok da yorucuydu. Bacaklar yoruldukça nefes almak zorlaşır ve ölüm yavaş yavaş gelirdi.

Buz kulesi nasıl oluştu?

SORU: Geçen kış, bahçemizde çok ilginç bir buz yapısıyla karşılaştık. Oldukça soğuk, sakin ve bulutsuz bir geceden sonra sabah saat 8.15'de bahçeye çıktım ve içi tamamen su dolu olarak bahçeye bıraktığımız küçük bir tabağın içinde tüp benzeri bir yapıya sahip bir buz kütlesi gördüm. Tüp şeklindeki bu düşey yapının kesiti üçgen şeklindeydi ve alt kısmının içi oyuktu. Tüp şeklindeki bu kısım tabağa yayılı ısımdan ayrı değildi, aynı yapının parçalarıydılar. Bu durumu açıklayabilir misiniz?



YANIT: Böyle buz kulelerinin oluşmasının nedeni suyun donarken genleşmesidir. Böyle bir tabağın içinde su soğuk bir ortamda ilk olarak yüzeylerden donmaya başlar ve üst yüzeyde de merkeze doğru buzdan bir deri oluşmaya başlar.

Yüzeydeki buz oluşumu basınç farklılaşmaları nedeniyle pek düzenli olmaz ve bu da yüzeyin şeklini etkiler. Ancak çok özel meteorolojik şartlar altında dümdüz bir buz tabakası oluşur. Okurun belirttiği gibi küçük ve yuvarlak bir kabın içindeki suyun sınır bölgeleri donduktan sonra uygun şartlar sağlanırsa genleşmeden kaynaklanan basınç yüzeydeki buz tabakasını alttan sorlamaya başlar ve daha çok su donar.

Eğer bu basınç nedeniyle yüzeydeki buz tabakasında bir çatlak oluşursa, oluşan delikten henüz donmamış olan bir miktar su dışarı çıkar. Eğer hava birdenbire soğumazsa çatlak donarak kapanana kadar dışarı çıkan bu su da donar. Bu işlem sürerse fotoğraftaki gibi bir buz kulesi oluşur.

Kulenin şekli ve eğikliği tamamen çatlağın özellikleriyle ilintilidir. Kulelerin kesitleri genellikle daire veya üçgen şeklindedir. 20 santimetre uzunluğa erişen buz kuleleriyle karşılaşılmıştır. Helezon şeklinde buz kuleleri de tespit edilmiştir, 1991'de Yeni Zelanda'da gözlenen helezon şeklindeki bir buz kulesinin 8 helisel dönüş yaptığı tespit edilmişti. Buz kulelerine oldukça ender rastlanmasının nedeni çok özel basınç şartları altında oluşabilmeleridir. Olayın mekanizmasını matematiksel olarak anlatan bir çok yayın vardır.

Kar birikirken dolu neden birikmiyor?

Soru: Kar fırtınaları çok uzun sürebiliyor ve bunun bir sonucu olarak yerde kalın bir kar tabakası birikebiliyor. Oysa dolu yağışları oldukça kısa sürüyor ve yerde de kar gibi bir dolu birikimi olmuyor. Neden?


YANIT 1: Kar tanesinin oluşumu yavaş fakat sürekli bir kristalleşme evresi gerektirir, bu arada türbülans da az olmalıdır. Eğer rüzgar bulutları yüksek bir tepeye taşırsa veya sıcak bir hava kütlesi soğuk bir hava kütlesi üzerinde kayma yaparsa kar yağışı sıradan bir yağmur kadar uzun sürebilir.

Oysa dolunun oluşum mekanizması kardan oldukça farklıdır. Dolular, son derece kararsız yapıdaki dikine gelişmiş kümülonimbüs bulutlarının içinde oluşurlar, bu bulutların içinde çok şiddetli bir sirkülasyon vardır. Doluların tabakalı bir yapıları vardır. Bu tabakalar, dolu tanesinin bulutun içinde bir aşağı bir yukarı hareket ederken bir çok erime ve donma evresi geçirmiş olmasından kaynaklanır. Zamanla bulut öyle gelişir ve yerde öyle büyük bir gölge yaratır ki, bu durum onun havada tutunması için gereken yerden gelen ısı kaynağını keser. Dolu taneleri de işte bu anda çok sınırlı bir alanın üzerine bir anda düşerler.

Aslında dolu tanelerinin de kar gibi kümelendiği olur ama doluların geliştiği kümülonimbüs bulutları genellikle güneşli günlerde oluştukları için ve aynı bulut aynı zamanda sıcak yağmur damlalarının düşmesine yol açabildiği için bu dolu kümeleri çok kısa zaman içinde erirler.

YANIT 2: Şiddetli dolu fırtınaları (özellikle yaz aylarında Kuzey Amerika'da görülen ve çok büyük hasarlara neden olanlar), yerde kalın dolu kümeleri birikmesine neden olabilirler. Ben, bir Amerika gezim sırasında Nebraska'da böyle bir dolu fırtınasına yakalanmıştım, yaklaşık 5 milimetre çapındaki dolu taneleri 20 dakikalık bir yağış sonrasında yerde 10 santimetrelik bir dolu yığınının oluşmasına neden olmuşlardı. Buralarda rastlanması hemen hemen olanaksız türden bir manzaraydı, böyle bir dolu örtüsü ilk bakışta kar örtüsünü andırıyor.