Koreli bilim adamları büyük bir başarı elde etti ve insan embriYOnun kopyalarından kök hücre elde etti. Bu deney, özellikle organ ve doku tedavilerinde devrimci değişikliklere yol açacak. Örneğin laboratuvarda taze karaciğer yetiştirilereK insanlara takılabilecek...

Güney Koreli bilim adamları bütün dünyada özellikle tedavi edici tıp alanında büyük devrimci gelişmelere yol açacak bir deney gerçekleştirdi: insan embriyosunu kopyaladıktan sonra, kopyadan kök hücreler elde etti. Bu kök hücreler tedavilerde kökle değişiklikler gerçekleştirecek.

Seoul Üniversitesi bilim adamı Woo Suk Hwang başkanlığında çalışan ekibin ilk kez kopya embriyolardan elde etmiş olduğu kök hücreleri, öncü kas ve kıkırdak hücrelerine dönüştü.

Başarılı sonucun ardından Woo Suk Hwang, yeni tekniği insan kopyalamaya yönelik embriyo üretiminde uygulamayacaklarını, hedefin, kopya embriyoların yalnızca tedavi edici amaçlarda kullanmak olduğunu bildirdi. Kopyalama projesini yürüten araştırma merkezinin yöneticisi Shin Yong Moon da tüm ülkelerin üremeye yönelik kopyalamayı engelleyen bir yasa düzenlemeleri gerektiğini vurguladı.

Hedef kök hücre

Üremeye yönelik kopyalamanın aksine tedavi amaçlı kopyalama tekniğinde hedef, genetik açıdan özdeş embriyolar üretmek değil, embriyo dokularından üretilen kök hücreleri yalıtmaktır.

Ancak bu yöntem, araştırmacıların embriyonun dölüt olarak gelişmesini önlemeleri yüzünden etik tartışmalara neden oluyor ve birçok ülkede tedaviye yönelik kopyalama tekniğine izin verilmemekte.

Güney Kore’de gerçekleştirilen araştırmada bilim adamları 30 embriyodan ilk kez yaklaşık olarak 100 hücre elde etti. Teknik, diyabet, felç ve Alzheimer de dahil olmak üzere birçok hastalığın tedavi edilmesine izin verebilecek.

Woo Suk Hwang, araştırma sırasında DNA’sı alınmış yumurtaya, yetişkin kök hücre kalıtımı aşıladıktan sonra yetişkin donörleriyle (vericileriyle) aynı DNA’ya sahip (kopya) embriyolar elde etti.

Bu kopya embriyolardan bilim adamları daha sonra kök hücrelerini ayrıştırdı. Kültür kök hücreleri, normalde embriyonun ilk evrelerinde gelişen başlıca üç hücre tipine dönüşür ve farelere aşılandıklarında kas, kemik, kıkırdak ve bağdokusu hücre tipleri olarak büyür.

‘Araştırmamız uzmanlaşmış hücrelerin tıpta kullanılmasına izin veren kapıyı açtı’ diyor Hwang.

Araştırmacıların umudu her hastanın beklentisine uygun uzmanlaşmış kök hücreleri yetiştirmek. Hastanın kendi DNA’sı bir yumurtaya aşılandığında, kök hücre elde edilebilecek bir kopya üretilebilir.

Bu şekilde üretilen hücrelerse yeniden hastaya aktarıldığında hasta dokuyu iyileştirip, yenileyecekler.

Birebir kopya olmaları nedeniyle de araştırmacılar, yeni hücrelerin hasta beden tarafından reddedilmeyeceğini inanıyor.

Bilim adamları, gelişmeyi önemli bir sıçrama olarak değerlendirdi ve tedavisi zor olan hastalıkların iyileştirilmesi için umut verici olduğunu belirtti.

Araştırma ekibi kümülüs hücrelerinin DNA’sından yararlandı. Bunlar olgunlaşmakta olan yumurtanın gelişmesine yardımcı olan uzmanlaşmış hücrelerdir. Bu genetik malzeme 16 sağlıklı kadından alınan ve kalıtımları ayrıştırılan 242 yumurtaya aktarıldıktan sonra otuz embriyo elde edildi.

Henüz yol uzun

Teorik olarak bu tür bir embriyo kadının rahmine aktarıldığında kopya bebek gelişir. Fakat insan kopyalama girişimi birçok ülkede yasak ve Hwang’ın ekibi de zaten sadece tedavi edici yönüyle ilgileniyor. Araştırma sırasında kullanılan embriyolar 5 ila 6 gün içinde kültüre alındıktan sonra imha edildi.

Tek embriyodan başarıyla elde edilen kök hücreleri şimdi laboratuarda bir yılı aşkın bir süre içinde büyüyecek.

Tedaviye yönelik kök hücrelerinin pratikte uygulanabilmesi için bilim adamlarının önünde henüz uzun bir yol var, fakat çalışma en azından yetişkin insan DNA’sının ne şekilde embriyo evresine göre programlanacağını gösterdi.

‘Sonuç, hücrelerin yeniden programlanmasını sağlayacak alternatiflerin geliştirilmesini hızlandıracak’ diye konuştu Cambridge Üniversitesi’nden Roger Pedersen da. Eğer yetişkin hücreler doğrudan doğruya (yeniden) programlanabilirlerse, kök hücre için embriyo kopyalamaya gerek kalmayacak.

İnsan embriyosu kopyalama girişimi daha önceleri de birçok araştırma grupları tarafından denenmişse de sonuçlar hep kuşkuluydu.

Güney Koreli bilim adamlarının araştırmaları tedaviye yönelik kopyalama tekniğinde bir kilometre taşı olarak görülse de bazı endişeleri de beraberinde getirdi. Tekniğin, insan kopyalamanın mümkün olduğunu kanıtlaması yüzünden, kopya bebek denemelerinin artacağı düşünülmekte.

Geçtiğimiz yıl ‘Science’ ve ‘Discovery’ dergileri tarafından yılın en önemli bilim adamları listesine alınan Alman biyolog Hans Schöler, Kore’de elde edilen başarının ardından bazı ülkelerde yürürlükte olan tedavi edici kopyalama yasağının kaldırılması için özellikle de hastalardan büyük baskıların geleceğini söyledi.

Fakat asıl sorun embriyo kök hücrelerinin, henüz tedavi yöntemleri geliştirilecek kadar iyi anlaşılmamış olması. Daha birçok sorunun yanıtlanması gerekiyor. Mesela bir kök hücresi deney tüpünde belli başlı bir fonksiyona göre programlandığında aynı işlevin bedende yerine gelip gelmeyeceği, hatta bir tümörün gelişip gelişmeyeceği bile henüz bilinmemekte.

Kaynaklar: www.nature.com (12.2.04)www.spiegel.de (13.2.04) www.newscientist.com (12.2.04)
Nilgün Özbaşaran