Mesude ERŞAN

Kar yağışıyla gelen buzlanma genellikle kırık ve çıkıklarla sonuçlanan kazaları artırıyor. Bazı devlet büyüklerimiz gibi ayağınızda makosen ya da topuklu ayakkabı, arkanızda ambulansla romantik yürüyüş yapma şansınız da yok!

Seyahatte veya yaşam alanınızda, karlı, özellikle buzlu zeminlerde alacağınız ilk önlem, elleriniz cebinizde yürümemek. Çünkü düşme pozisyonunda serbest ellerinizle vücudunuzun dengesini sağlayabilir ve düşmeyi önleyebilirsiniz.

D>oğan Hastanesi Fizyoterapisti Nurdan Özden'in verdiği bilgiye göre, karda yürürken küçük adımlar atın. Karda kaymayacak, ortopedik özelliği olan altı tırtıllı düz, topuksuz ayakkabıları tercih edin. Yurtdışında bulunan, bazı Türk mucitlerin de geliştirdiği ayakkabılara kaymayı önlemek amacıyla takılan ‘‘ayakkabı zincirleri’’ de işe yarayabilir. Ama karda yürürken düşerseniz, ayağa kalkmadan önce 30-40 saniye vücudunuzu dinlendirin ve herhangi bir yerinizde ağrı olup olmadığını anlamaya çalışın.

KIRIK HEP AĞRI YAPMAZ

Acıbadem Hastanesi Bakırköy Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü'nden Prof. Dr. Ömer Taşer'in verdiği bilgiye göre de kırık her zaman ağrıya yol açmayabilir. Sanıldığının aksine şiddetli ağrı olmasa da kırık ya da çıkık sözkonusu olabilir. En basit bir travmadan sonra bile hekime başvurulması ve gerekli testlerin yapılmasında yarar var. Özellikle osteoporoz gibi sağlık sorunları olan orta yaş ve üstündeki kişilerde, düşme sonucu oluşabilecek kalça kırıkları uzun süre yatakta yatmayı gerektirebilir.

Kırıklar, kemik bütünlüğünün bozulmasıyla sonuçlanan kemik ayrışması, çıkıklar ise eklemi saran bağların ve kasların yırtılıp eklem uçlarını oluşturan kemiklerin birbirinden tamamen ayrışması. Burkulmada da eklemi saran bağlar tam yırtılmıyor. Sadece zedeleniyor ya da kısmen yırtılıyor. Kırık ya da çıkık oluşmasında travmanın şiddeti kadar kişinin vücut direnci yani kemik kalitesi, bağlarının gücü ve kas gücü de önemli faktörlerden.

Kazazedeye ilkyardım uygularken...

Kırık olduğuna kanaat getirilmiş bir kazazede kesinlikle yerinden oynatılmamalıdır. Kırık bölgenin hareket ettirilmesi sonucu kırık parçanın keskin kenarı etrafındaki bir damar ya da siniri kesebilir, kas dokusunu zedeleyebilir.

Kazazedenin oturması ya da sağa sola kımıldamasına izin verilmemeli, kırık şüpheli bölge hareketsizleştirilmeden taşıma yapılmamalı.

Kaza ortamında hayatı tehdit eden bir zararlı etkenin bulunmadığı her durumda, kırığa müdahale bulunduğu ortamda yapılır.

Kırık açık kırık şeklindeyse ve kopuk kemik parçaları görünüyorsa parçalara dokunulmaz.

Kırıklı uzvun bileğinden, nabız ve bölgede kanama olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Boyun kırıklarında hatalı taşıma ve gereksiz hareketler omurilik zedelenmesi sonucu tüm vücutta felçle sonuçlanabilir. Boynun desteklenmesi ve hareketsizleştirme hayati önem taşır.

Başa gelen darbeden sonra burun ve kulaktan su gelmesi; gözlük şeklinde morarma, bayılma, uyku hali, nabız ve solunum zayıflaması, gözbebeklerde büyüklük farkı, püskürür tarz kusma, kafa kemiklerinde çökme şeklinde şekil bozukluğu varsa; kafatasında kırıkla beraber beyinde de sıkıntı var demektir. Acilen kazazedenin nakli gerekir.

Sorunlu bölgenin hareketsizleştirilmesi ağrıyı azaltacak, kırık uçlarının çevre dokuları zedelemesini önleyerek, kırık uçların birbirinden ayrılması ya da deriden dışarı çıkmasına engel olacaktır.

Tespit işlemi, kırık kemikleri ilgilendiren iki eklemin sert-uzun bir cismin yardımıyla hareketsiz hale getirilmesidir. Bu amaçla kullanılacak standart malzemenin bulunmadığı yerlerde ilkyardımcı pratik çözümler aramalıdır. Bir dal parçası, katlanmış gazeteler, karton kutular, baston ya da şemsiye atelle tespitte; kazak-ceket gömlek vb. eşyalar askıyla tespitte; kemer, kravat, gömlek kolu gibi eşyalar sargı olarak kullanılabilir. Hiçbir malzeme bulunamaz ise kazazedenin sağlam bacağı kırık bacağa atel olabilir.

Çıkıklarda ilkyardım

Çıkmış bir kemiği, eklem boşluğuna ancak yetkili ve deneyimli bir kişi yeniden yerleştirebilir. Yetkisiz kişilerce yapılan denemeler ise damar-sinir sıkışmalarına, eklem bağlarının düzelemeyecek ölçüde tahrip olmasına, sık sık çıkığın tekrar etmesine (alışkanlık çıkığı) neden olabilir. İlkyardımcının görevi, yetkili ve deneyimli bir sağlıkçıya ulaşana kadar çıkık eklem bölgesini hareketsiz hale getirmektir.

Burkulmada ilkyardım

Ağrı, hassasiyet, şişlik ve morluk görülebilir. Zorlanan eklem, buz torbası ve benzer uygulamalarla soğutulur. Varsa, elastik bandaj uygulanarak şişlik önlenmeye çalışılır. Zedeli eklem kullanılmadan ve hareket ettirilmeden, mümkünse yukarıda tutularak taşınır.