Seyahate çıkacaksınız ama gideceğiniz yerdeki hava şartları romatizmanızı ya da migreninizi azdırabilir mi? Saçınıza fön çektirmek için doğru bir günde mi kuaföre gidiyorsunuz? Doğum yapmanız yakınsa acaba haftaya diğer çocuklarınıza bakması için birisini bulmalı mısınız? Amerika'da Intellicast adlı web sitesinin ‘‘Hava ve Sağlık’’ sayfalarını hazırlayan meteorolojist Joe D'Aleo buna benzer soruları şöyle yanıtlıyor:

Antik çağlardan beri, havayla sağlığımız arasında hep bir ilişki olduğu düşünülmüştür. Lokman hekimlik olarak isimlendirilen bu düşünceler, deneysel bilim gelişince ‘‘bilimsel temelden yoksun’’ denilerek bir kenara itilmişti. Yüzyıllar sonra, yaşam bilimleri geliştikçe hava ile sağlık arasındaki ilişki tekrar araştırılmaya başlandı. Böylece, 1877'de Dr. Weir Mitchel, Amerikan Tıp Bilimleri Dergisi'nde ‘‘Ağrı ile havanın ilişkisi’’ adlı bir makale yayımladı.

BİYOMETEOROLOJİ DOĞUYOR
Makalede Amerikan İç Savaşı'nda bir ayağı kesilmiş yüzbaşının bacağının kalan kısmında hissettiği ağrının başlangıcı ve şiddetiyle yerel hava şartları arasındaki ilişki incelenmişti. Yüzbaşının gözlemlerine göre ağrı, hava basıncının düşmesiyle birlikte nem ve hava sıcaklığının yükselmesi durumunda başlıyor. Bu koşullar genellikle yaklaşan bir fırtınayı (alçak basınç merkezini) gösterir. Ayrıca kayıtlara göre ağrı, fırtınanın geçmesiyle birlikte basınç yükselmeye, hava sıcaklığı ve nem düşmeye başlayana kadar devam ediyor.

Yetmiş yıl sonra Hamburg Üniversitesi'nde doktora öğrencisi olan Otto Hollich, Claus Thurko adlı bir Alman asker üzerinde yaptığı benzer bir çalışmayla bu ilişkiyi kesinleştirdi. Cluas, II. Dünya Savaşı'nda şarapnelle kolunu kaybetmişti. Sonra beş yıl boyunca kolunun kesildiği yerdeki ağrının başlangıcı, süresi ve şiddetini her gün kaydetti. Meteoroloji öğrencisi Otto da o günlerdeki meteorolojik şartları inceledi. Ağrılar ile meteorolojik şartlar arasındaki ilişki bu sefer çok ileri istatistik yöntemlerle araştırıldı, fakat sonuçlar Dr. Mithcel'inkilerle aynıydı.

Ağrı ve hava arasındaki ilişki, daha sonra yapılan kontrollü laboratuvar çalışmalarında da belirlenmiştir. Artık nemli ve soğuk havaların, eklemlerin şişmesine neden olduğu düşünülüyor. Hava basıncı düşünce barometre gibi eklem içi zarlar yayılıyor ve içlerindeki sıvıların basıncı artıyor. Böylece müzmin eklem romatizmalıların eklemlerindeki sıvı artışı hareket etmeyi ve dolayısıyla da eklem yerlerindeki ağrıları arttırıyor.

Böylece, hava şartlarının sağlık üzerindeki etkilerini inceleyen biyometeoroloji adlı yeni bir bilim dalı doğdu. Artık, Alman Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü bugün hastanelere ve doktorlara günlük tavsiye ve değerlendirmelerini ‘‘Biyometeoroloji Bültenleri’’yle düzenli olarak göndermekte. D'Aleo ise solunumla ilgili olmak üzere çimen, tohum ve ağaç polenleri ve havanın durgunluğu, grip salgını ve solunum sıkıntısı hakkında tahmin haritaları hazırlamakta. Ayrıca, insan konforunu belirlemek üzere doğum oranı, iç ortamlarda bağıl nem, mor ötesi ışınlar, ekstrem sıcaklıklar, ağrı ve sızıyla birlikte saç bozukluğu (bonus saçlık!) haritalarını vermekte. İnsanın davranışını etkileyen hava şartlarına göre ruhsal durum, dikkat ve refleks zamanını gösteren haritaları da hazırlamakta.

İnternete girme imkanınız varsa bu tür sağlık havası tahminlerini kendiniz için yapabilirsiniz. Bunun için meteoroloji haritalarına bakarak fırtına ve atmosferik cephelerle birlikte görülecek rahatsızlıkları tanıyabilmeniz gerekir. Meteoroloji haritaları üzerindeki, ‘‘L’’ harfi, alçak basınç (fırtına) merkezlerinin bulunduğu yerleri gösterir. Bu merkezler, ‘‘cephe’’ olarak adlandırılan iki farklı havayı birbirinden ayıran sınırlar boyunca oluşur. Alçak basınç merkezlerinin  etkili olduğu bu sistemlerde, cephelerle birbirinden ayrılmış sıcak ve soğuk bölgeler bulunur. Hızla değişen hava şartları ve fırtınalar, alçak basınç merkezlerinde ve cepheler boyunca görülür. Bazı işaretler cephenin tipi ve hareket yönünü belirtir. Örneğin, genellikle kalın bir kırmızı çizgi üzerinde içi dolu yarım ay şeklindeki işaretler, sıcak cepheyi; kalın mavi bir çizgi üzerinde testere dişleri gibi üçgenlerle gösterilen şekiller ise soğuk cepheyi gösterir.

AĞRILARINIZ NE ZAMAN ARTAR?
D'Aleo'ya göre, sıcak cephenin önünde, basınç düştüğü, nem ve sıcaklık yükseldiğinden dolayı ağrı ve sızılar artar. Sıcak sektörde (sıcak cephe ile soğuk cephe arasındaki bölgede), hava sıcak ve nemli olduğundan, ayrıca rüzgar lodostan estiğinden dikkat zamanında azalma görülür. Soğuk cephenin arkasında, hızlı basınç yükselmesi, düşen hava sıcaklığı, kuvvetli ve hamleli rüzgarlar nedeniyle solunum problemlerinde artış görülebilir. Alçak basınç merkezinin önünde, basınç düşer, nem yükselir, kuvvetli rüzgar ve yağış görülebildiği için ağrı ve sızılarda artış olur.

Hep romatizmalılar size hava tahmini yapacak değil ya, şimdi romatizmalılar için ilk ağrı tahminini siz onlara yapın. Önce bugün ve önümüzdeki beş gün için internette verilen meteoroloji haritalarından bulunduğunuz veya gideceğiniz yerdeki basınç merkezlerini ve cephelerini belirleyin (örneğin bkz: http://ows.public.sembach.af.mil/wxcharts/wxcharts.htm). Sonra da yukarıda verilen bilgilere göre ilgilendiğiniz yer ve gün için tespitlerinizi söyleyin.

Nemli havada üşüme konusunda sizden gelen soru ve itirazların yanıtını haftaya vereceğim. Bu arada düşünün bakalım; bir metreküp kuru hava mı daha ağırdır, yoksa nemli hava mı?