Su olmadan yaşam var olamaz... Şimdi yaşamın bilinen bu teorisi sorgulanıyor. Bilim, diğer gezegenlerde canlı arayışını yönlendiren bu temel ilkeyi, artık sorguluyor. Susuz yaşam da olabilir.

İngiltere’de kasım ayında düzenlenen ‘Yaşamın moleküler temeli: Yaşam su olmadan da mümkün müdür?’ konulu konferansta bir araya gelen biyologlar, kimyagerler ve fizikçiler, hiç akla gelmeyeni, yani suyun yaşamın temel gereksinimlerinden biri olmayabileceğini tartıştılar.

Yeni Zelanda’daki Waikato Üniversitesi'nden Roy Daniel, ‘Yaşam için suyun gerekli olduğu ilk akla gelen düşünce. Ancak bu gerçekse, neden olduğunu da bilmeliyiz, ama bilmiyoruz’ diyor.

Enzimler ve su

Suyun canlı sistemlerinde üstlendiği olası roller arasında, kimyasal reaksiyonların gerçekleştiği ortam veya yeri doldurulamaz kimi fonksiyonlar var.

College London Üniversitesi'nde fizikçi olan John Finney, hala hiç kimsenin suyun yaşam için neden hayati olduğuna ilişkin sonuç verici kanıtlar elde edemediğini vurguluyor.

Çok önemli kimi biyolojik sistemlerin, suyun yokluğunda da çalışabileceğini gösteren bulgular ise giderek artıyor. Tartışmanın büyük bölümü, yaşamı destekleyen temel mekanizma olarak kabul edilen enzimler üzerinde yoğunlaşıyor.

Geleneksel inanışa göre, enzimler, çalışmak için kendi su kütlesinin en az yüzde 20’sine ihtiyaç duyar. Daniel’e göreyse yapılan deneyler bunun tamamen yanlış olduğunu gösteriyor.

Biyoteknoloji uzmanları, enzim reaksiyonlarını su dışında başka solventlerin içinde de gerçekleştirdi. ‘Çok az suyun olduğu ortamlarda bile enzimlerin başarılı bir şekilde çalıştığını gördük’ diyor Daniel, ‘Bu, suyun düşündüğümüz kadar önemli olmayabileceğini gösterebilir.’

Bu deneyler, az miktarda suyun enzimlerin yapısını düzenli tutmak için gerekli olduğu kanısını reddetmiyor. Ancak Daniel bunun deneyle test edilebileceğini söylüyor.

Mutlak ihtiyaç mı?

Biyoteknoloji araştırmacıları, substratların gaz, enzimlerin de kurumuş, toz hale getirilmiş hale olduğu reaksiyonları incelediler. Bu, toz haldeki enzime katılacak su miktarının çok sıkı kontrol edilmesini içeriyor.

Önceki deneyler, enzim aktivitesinin çok çok düşük su miktarında korunduğunu göstermişti. Bugüne kadar en az su isteyen enzim, kütleye oranı yüzde 10’dan az miktarda suda çalışabilen Candida mayasına ait lipaz veya yağ sindiren enzimdir. Gaz haline geçebilen substrata sahip enzim çok azdır ve suyun hiç olmadığı bir ortamda aktif olabilecek bir enzimin var olduğunu söylemek olanaksızdır. Ancak Daniel, ‘Suya ihtiyacın mutlak olmayabileceğinin farkına varıyoruz’ diyor.

Dünyadaki yaşam için su gereklidir. Daniel’e göre, (New Scientist, 29 Kasım 2003) yaşamın ilk başladığı yıllarda suyun kullanılma nedeni eşsiz özellikleri değil, sadece çevrede bulunabilmesi ve kolay erişimi olabilir. Bu doğruysa, diğer gezegenlerdeki keşifleri önemli bir şekilde etkileyecektir. Bilim adamı, su dışında başka çözücülerin var olduğu başka dünyalarda da hayat olabileceğini öne sürüyor.