Birleşmiş Milletler büyük maymunların kurtarılması için uyarıda bulundular. Bu konuda önlem alınmadığı takdirde şempanze, goril ve orangutan soyları 50 yıl içinde tükenmiş olacak. 25 milyon dolarlık bir yatırımla maymunların soylarını garanti altına alması beklenen daha sonraları da çoğalmalarını sağlayacak özel koruma alanları oluşturulacak.

Birleşmiş Milletlerin tahminlerine göre tehdit altında bulunan büyük maymunların kurtarılması için acilen 25 milyon dolar gerekiyor. ‘Bu harcanması gereken minimum orandır ve ölmekte olan bir canlıya ekmek ve su vermekle eşdeğerdir’ dedi Unep başkanı Klaus Töpfer Paris’te düzenlenen konferansta.

Uzmanların açıklamasına göre goril, şempanze, orangutan ve bonobo maymunları 50 yıl içinde tükenecekler. Kalıtımlarının %96’sının insanla aynı olması nedeniyle tek bir türün tükenmesi halinde bile köklerimiz arasındaki bir köprüyü dolayısıyla da insanlığımızın bir kısmını yıkmış olacağız diyor Töpfer.

Unesco ve Unep büyük maymunların kurtarılması için ‘Great Apes Survival’ projesini yürürlüğe geçirdi. 25 milyon dolarlık bir yatırımla maymunların soylarını garanti altına alması beklenen daha sonraları da çoğalmalarını sağlayacak özel koruma alanları oluşturulacak.

Unesco genel müdürü Koichiro Mutsuura, büyük maymunları ‘doğadaki eşsiz köprü’ şeklinde nitelendirdi. Hayvanların ve ekosistemlerinin kurtarılması yerel halkın yoksullukla savaşımı için de önem taşımakta. Bir Unep raporuna göre insanlık maymunların yaşam alanlarını git gide kısıtlamakta.

Örneğin Benin, Togo ve Gambiya’da şempanze tükenmiş durumda, Gana ve Senegal’da ise geriye sadece 2000 şempanze kalmış.

Primatlar katliam, hayvan ticareti ve halk ayaklanmaları yüzünden azalıyorsa da yol, tünel inşaatı ve diğer altyapı projeleri de etkili oluyor. Önlem alınmadığı taktirde Afrika’daki büyük maymunların yaşam alanları 2030 yılına dek en az %90 oranında zarar görebilecek. İnsan ve maymunun birbirine yakın çevrelerde yaşaması öte yandan kızamık, tüberküloz veya kabakulak gibi hastalıkların hayvanlara bulaşmasını da kolaylaştırmakta.

Sosyal yönden aktif şebekler her konuda başarılı

Science dergisinde yayımlanan yeni bir araştırmaya göre, yakınlarıyla ilgilenen, onlara dokunan ve her zaman yardıma koşan dişi şebekler daha sağlıklı oluyor, ayrıca diğerlerine göre daha fazla yavru dünyaya getiriyor. Kaliforniya Üniversitesi’nden Joan Silk, Kilimanjaro’nun eteklerinde yaşayan şebek sürülerini 16 yıl boyu inceledi; özellikle diğer dişilerle ilişkilerini dikkate alarak şebek annelerini sosyal veya daha az sosyal olarak sınıflandırdı. Ayrıca, birinci yaşını aşan yavruların yetişkinlik dönemine kadar yaşama ve üretken durumu gelme şanslarının daha yüksek olduğunu gördü.

Bir yaşındaki şebekler beş yaşındaki çocuğun gelişim evresine ulaşır. ‘Sosyal yönden aktif olan annelerden dünyaya gelen yavrular daha şanslı ve bu bağlantı daha önce fark edilmemişti’ deniyor Science dergisindeki yazıda. Tahminlere göre grup ilişkisi, anne ve bebekteki stresi düşürüyor, tehlikelerden koruyor ve önemli kaynaklara ulaşma imkanını vermekte.

Grup rolünün sanıldığından çok daha önemli olduğu dergideki ikinci bir maymun araştırmasında da değinilmekte. Şebekler ister aynı aileden ister başka bir sürüden olsun hemcinslerinin bağırışlarına farklı şekilde tepki gösteriyorlar. On iki yıldan bu yana Botswana’daki şebek seslerini araştıran Pennsylvania Üniversitesi’nden Robert Seyfarth, kaydetmiş olduğu sesleri bilgisayarda diğer seslerle karıştırdıktan sonra gruptaki dişilere dinletmiş. Eğer şebek sesleri aynı aileye aitse dişiler sesleri merakla dinlemişlerse de rahatsız olmamışlar.

Ancak farklı ailelere sahip şebek bağırışları potansiyel bir tehlike şeklinde algılanarak huzursuzluk yaratmış. Seyfart, maymunlar konuşamamalarına rağmen bağırışlara göre farklı grupları ve aileleri ayırt edebiliyorlar diyor. Bilim adamları bu davranışlara başka hiçbir hayvan türünde rastlamamışlar. Araştırmacılar bu yüzden zorunlu ve karmaşık sosyal durumların dilin gelişimine bir zemin oluşturduğunu tahmin ediyor. Tıpkı hemcinslerini birbirinden ayıran maymunlar gibi ilk insanlar da ilk gramer birimlerinden karmaşık cümleler kurmaya öğrenmişlerdi.