Türk Lirası'nın son aylarda hızla değer kazanması, daha önce 1500 doların altında gayri safi yurt içi hasılaya sahip olan 26 ilin vergi ve sigorta teşviki kapsamından çıkmasına sebep olacak.

Vergi ve sigorta teşviki kapsamı için baz olan 1500 doların altında gayri safi yurtiçi hasılaya (GSYİH) sahip il sayısının 2004'de 10'a inmesi bekleniyor. 2004 Yılı Programı'na göre, 2001 yılında 2 bin 101 dolar olan kişi başına dolar cinsinden cari gayri safi milli hasıla (GSMH) 2004 yılında 3 bin 645 dolara çıkacak. Bu, 3 yılda yüzde 73,5'lik olağanüstü bir artış demek. 
   
İllerdeki kişi başına cari ve dolar cinsinden GSYİH artışının ülke milli gelir artışına paralel olması durumunda (2002'de GSYİH ile GSMH yüzde 7,8 arttı. 2003 ve 2004 yıllarında, her ikisinde de yüzde 5 düzeyinde eşit artış bekleniyor) 2001 yılında 36 olan 1500 doların altında kalan il sayısı, 2002 yılında 25'e, 2003 yılında 12'ye, 2004 yılında ise 10'a inecek. Böylece 1500 doların altında GSYİH olup da teşvik kapsamına alınması beklenen 26 il, 2004 yılında bu kapsamın dışında kalacak.
   
Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE), iller itibariyle GSYİH rakamlarını en son 2001 yılı verileriyle açıkladı. Buna göre GSYİH açısından, Kırşehir, Sinop, Giresun, Amasya, Uşak, Malatya, Sivas, Tokat, Diyarbakır, Afyon, Batman, Erzincan, Osmaniye, DüzcÇankırı, Siirt, Gümüşhane, Ordu, Bartın, Erzurum, Bayburt, Şanlıurfa, Mardin, Aksaray, Adıyaman, Kars, Van, Iğdır, Yozgat, Ardahan, Hakkari, Bingöl, Bitlis, Şırnak, Muş ve Ağrı 1500 doların altında kaldı.
    
HANGİ YIL HANGİ İL TEŞVİK KAPSAMI DIŞINDA KALACAK
      
2002 yılında, Kırşehir, Sinop, Giresun, Amasya, Uşak, Malatya, Sivas, Tokat, Diyarbakır, Afyonve Batman, 2003 yılında Erzincan, Osmaniye, Düzce, Çankırı, Siirt, Gümüşhane, Ordu, Bartın, Erzurum, Bayburt, Şanlıurfa, Mardin ve Aksaray, 2004 yılında ise Adıyaman ve Kars'ın teşvik kapsamı dışında kalması muhtemel... Böylece, 2004 yılında 1500 doların altında kalıp, teşvik alacak iller, muhtemelen sadece Van, Iğdır, Yozgat, Ardahan, Hakkari, Bingöl, Bitlis, Şırnak, Muş ve Ağrı olacak. Türkiye'nin kişi başına GSYİH'sinin 5-6 bin doları bulduğunda 1500 doların altında kişi başına GSYİH'ya sahip ilin kalmayacağı tahmininde de bulunulabilir.
   
İllerin nüfus düzeyleri ve kişi başına yıllık gelirleri farklı olduğundan dolayı kişi başına GSYİH artış rakamlarının da farklı olması kuvvetle ihtimal. Bu durumda teşvik kapsamındaki il sayılarının birkaç tane az veya fazla olması da mümkün...
   
Teşvik kapsamı için 1500 dolar gibi rakam yerine ülke GSYİH'sının belli bir oranı alınması durumunda kapsamdaki iller çok fazla değişmeyecek. Örneğin 2001 yılı için konulan 1500 dolar sınırı ülke kişi başına GSYİH rakamının (2 bin 146 dolar) yüzde 69,9'una denk geliyordu. Teşvik kapsamı için bu rakam baz alınsaydı kapsamdaki 36 il 2004 yılında da büyük olasılıkla değişmeyecekti.   (aa)