Rahati BAŞAR / LONDRA

İngiliz istihbarat servisi MI5, 2.Dünya Savaşı dönemine ait 100 kadar gizli dosyayı önceki gün açıkladı. Böylece, o dönemde Ankara'daki İngiltere Büyükelçiliği'nda çalışan ve Nazi Almanyası için casusluk yapan ‘‘Çiçero’’ kod adlı Türk uşak İlyas Bazna ile ilgili ayrıntılar da aydınlığa kavuştu.

İngiliz Daily Telegraph gazetesinin haberine göre, İngiliz belgelerinde Almanlar hesabına casusluk yapan Çiçero'nun, dönemin en başarılı ajanı olduğunu itiraf ediliyor ve şu ifadeler yer alıyor:

‘‘Ankara'daki adamımız piyano çalarken, güzel sesli uşağı dosyaları aşırıyordu. Türk casus Bazna, Normandiya çıkarması ile ilgili planların ilk bilgilerini de Almanlara aktardı. Çiçero, Büyükelçinin Noel yemeği listesinden, Kral VI. George ile yaptığı yazışmalara kadar her şeyin fotoğrafını çekti. Müzik devam ettiği sürece kasa çalışmasını sürdüren Bazna, müzik sesi kesildiğinde dosyaları kasaya koyup, anahtarı da yerine bırakıyordu.’’

İngiliz Elçi'nin, sesine hayran olduğu belirtilen ‘‘Çiçero’’ İlyas Bazna'nın hikayesi şöyle:

Dönemin İngiltere Ankara Büyükelçisi Sir Hunge Knatchbull-Hugesson'un hizmetkarı olarak çalışan İlyas Bazna, aynı zamanda Almanlar tarafından çilingir olarak yetiştirildiği için, Elçinin kasasının anahtarlarının mumda kalıbını alarak, kopyasını yaptı. Bazna, bir müzik tutkunu olan Elçi Hugesson sabahları banyoya girdiğinde, ya da öğlenleri piyanosunun başına geçtiğinde kasayı açarak gizli belgelerin fotoğraflarını çekti ve Almanlara ulaştırdı.

Ankara'nın Almanya Büyükelçisi Franz von Papen'e bağlı olarak çalışan Bazna, Normandiya çıkarmasının ilk bilgilerini, müttefiklerin Kahire ve Tahran konferanslarının notlarını, hatta İngiliz Dışişleri'nin ‘‘elçilikten bilgi sızıyor’’ uyarı mektubunun bile fotoğraflarını çekerek Nazilere ulaştırdı.

DEŞİFRE OLUYOR

Köstebek İlyas Bazna'nın bilgi sızdırdığı, bir Alman ajanın ABD tarafına geçmesi ile anlaşıldı. ABD Başkanı Theodore Roosevelt, durumu Başbakan Winston Churchill'e özel olarak iletti. İngiliz Dışişleri tarafından uyarılan Elçi Hugesson, Kahire Konferansı ile ilgili bilgilerin sızması konusunda önce Türk hükümetini suçladı ama daha sonra konferans bilgilerinin bulunduğu dosyayı trende bıraktığını itiraf etti.

Elçi, ‘‘bir kere çok aptal ve tek kelime İngilizce bilmez’’ diye nitelediği uşağının ajan olamayacağını savunduysa da, çevresindeki çemberin daraldığını anlayan Bazna, elçilikten apar topar ayrıldı. MI5, güzel şarkı söylemesi ile elçinin gözüne giren Türk ajana Almanya tarafından, o zamanın parası ile 150 bin sterlin ödendiğini ortaya çıkardı.

ALMANYA'DA ÖLDÜ

Savaştan sonra Almanya'ya giden Bazna, Münih'te gece bekçisi olarak çalışırken, 1970 yılında 68 yaşındayken öldü. 1947'de emekli olan Büyükelçi Sir Hugesson ise, 1971 yılında 84 yaşındayken yaşama veda etti.