Nuray BABACAN - Saffet KORKMAZ - Şaban SEVİNÇ

Meclis'te üç haftalık maratonun ardından 127 maddelik İş Tasarısı'nı yasalaştırdı. Böylece 32 yıllık 1475 sayılı yasa kıdem tazminatı hariç, tümüyle değişmiş oldu. O madde de önümüzdeki günlerde değişecek. Yeni yasa İş Güvencesi'ni işverenlerin isteği doğrultusunda yumuşattı.

Hükümet, üç haftalık zorlu ve yorucu bir çalışma maratonunun ardından geçici hükümleriyle 127 madde olan İş tasarısını yasalaştırmayı başardı. CHP'nin muhalefet ettiği yeni İş Yasası ile 32 yıllık 1475 sayılı İş Kanunu tarih oldu. 1475 sayılı yasadan kalan tek düzenleme, 14'üncü maddedeki Kıdem Tazminatı oldu. Bu madde, Kıdem Tazminatı Fonu'na ilişin yasa çıkarılana kadar geçerli olacak. Hükümetin istemi üzerine dün Genel Kurul'da 5 madde üzerinde tekrir-i müzakere yapıldı. Taşeron sistemi ve ödünç işçi verilmesinin koşulları, belirli ve belirsiz iş sözleşmesi tanımı yeniden düzenlendi. İşverene, sözleşme feshini geçerli sebeplere dayandırma zorunluluğu getiren İş Güvencesi'nin kapsamı daraltıldı. Buna göre İş Güvencesi, 30 veya daha fazla işçi çalıştıran yerlerde uygulanacak. Kıdemi 6 aydan az olan işçiler de kapsam dışında olacak.

Yasanın oylamasına 238 milletvekili katıldı. AKP'nin desteklediği, CHP'nin karşı çıkığı yasaya, 53 ret oyuna karşılık 185 kabul oyu verildi. Yasa özetle şu hükümleri içeriyor:

TAŞERONA KISITLAMA: Taşeronluk hizmetine sadece işin gereği ve teknolojik nedenlerle değil, uzmanlık gerektiren konularda başvurulması hükmü getirilerek, uygulama alanı daraltıldı.

İSTİSNALAR: Deniz ve hava taşımacılığı işleri, 50 ve daha az işçi çalıştıran tarım ve orman işyerleri, aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili yapı işleri, bir ailenin üyeleri ile üçüncü dereceye kadar akrabaları arasında evlerde yapılan işler, ev hizmetleri, çıraklar, sporcular ve rehabilite edilenler bu yasanın kapsamı dışında olacak.

KIYAS YOLUYLA UYGULAMA: İş Güvencesi'ne ilişkin hükümler, kıyas yoluyla basın sektöründe çalışanlar için de uygulanacak. Buna göre 212 sayılı Basın İş Kanunu'nun yetersiz kaldığı durumlarda mahkemeler, İş Yasası hükümlerine göre de karar verebilecek.

KAPICILAR KAPSAMDA: Yeni düzenlemeyle ilk kez kapıcılar da İş Yasası kapsamına alındı. Kapıcıların hizmetlerinin kapsam, nitelik ve diğer koşullarına ilişkin yönetmelik çıkartılacak.

SÖZLEŞME SÜRELERİ: İş sözleşmeleri belirli veya belirsiz süreli yapılabilecek. Bu sözleşmeler çalışma biçimleri bakımından ‘‘tam süreli’’, ‘‘kısmi süreli’’, ‘‘deneme süreli’’ veya ‘‘diğer tür’’de olabilecek. Çağrı üzerine çalışmaya dayalı işyerlerinde ayrıca ‘‘kısmi süreli bir iş sözleşmesi’’ de yapılabilecek.

DOĞUM YAPAN ATILAMAYACAK: Irk, renk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, hamilelik, din, siyasi görüşün yanısıra artık doğum yapma sebebiyle de işten çıkartma yapılamayacak.

İŞÇİYE DAVA HAKKI: İş sözleşmesi feshedilen işçi, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde iş mahkemesinde dava açabilecek. Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene ait olacak. Dava iki ay içinde sonuçlandırılacak.

TOPLU İŞTEN ÇIKARMA: İşveren, ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri gerekçeyle toplu işçi çıkartabilecek. İşveren, çalışan sayısı 20-100 arasında ise en az 10 işçinin; 101-300 arasında ise en az yüzde 10 oranında işçinin; 301'den daha fazlaysa en az 30 işçinin işine son verebilecek.

KIDEM TAZMİNATI FONU: Kıdem tazminatı için bir fon oluşturulacak. Bu fona ilişkin kanunun yürürlüğe gireceği tarihe kadar işçilerin kıdemleri için 1475 sayılı İş Yasası'ndaki hükümler uygulanacak.

Hafta tatili gününü işveren belirleyecek

Yeni İş Yasası'yla, haftalık tatil düzeni de değişecek. Yasanın bu konuda getirdiği yenilikler şöyle:

CUMARTESİ İŞ GÜNÜ: Cumartesi günü yarım iş günü olmaktan çıkarılarak normal iş günü haline getirildi. Yeni düzenlemeye göre, işyerlerinde 7 gün içinden herhangi bir gün ‘‘Resmi tatil'' olarak ilan edebilecek.

HAFTALIK ÇALIŞMA SÜRESİ: İşçinin ne kadar süreyle çalışacağını taraflar belirlemedikleri takdirde, haftalık çalışma süresi 20 saat olacak. Çağrı üzerine çalıştırılmak için belirlenen sürede işçi çalıştırılsın veya çalıştırılmasın ücrete hak kazanacak. İşveren, her çağrıda işçiyi günde en az 4 saat çalıştırmak zorunda olacak.

HAFTALIK SINIR KALKTI: Haftalık ortalama çalışma süresinin fazla çalışmalar da dahil olmak üzere 48 saati aşamayacağına ilişkin hüküm değiştirildi. Fazla çalışma süresinin bir yılda 270 saatten fazla olamayacağı hükmü getirildi.

BAYRAM TATİLİ: Ulusal bayram ve genel tatiller nedeniyle çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması durumunda, işveren iki ay içinde çalışılmayan süreler için telafi çalışması yaptırabilecek. Bu çalışmalar fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmayacak. Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamayacak.

İşçi de ‘ödünç' olacak

İşveren, devir sırasında yazılı rızasını almak suretiyle bir işçiyi; holding bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde veya yapmakta olduğu işe benzer işlerde çalıştırılması koşuluyla başka bir işverene geçici olarak verebilecek. Geçici iş ilişkisi 6 ayı geçmemek üzere yazılı olarak yapılacak ve gerektiğinde en fazla iki kez yenilenebilecek. İşçi, işyerine ve işe ilişkin kusuru ile sebep olduğu zarardan geçici iş ilişkisi kurulan işverene karşı sorumlu olacak. Toplu işçi çıkarmaya gidilen işyerleri, çıkarma tarihinden itibaren 6 ay içinde ödünç işçi alamayacak.

Doğum izni 16 hafta

Kadın işçilere doğumdan önce ve sonra 8'er hafta ücretli izin verilecek. Çoğul gebelikte bu 2 hafta daha fazla olacak. Böylece, 14 hafta olan izin 16 haftaya çıkartılmış oldu. Annelere, çocukları 1 yaşını doldurana kadar günde 1,5 saat süt izni verilecek. İsteği halinde kadın işçiye 16 haftalık sürenin tamamlanmasından sonra 6 aya kadar ücretsiz izin verilebilecek.

Kıdem tazminatı sınırı indirildi

İşçiye ödenecek tazminatın alt sınırı 6 aydan 4 aya, üst sınırı ise bir yıldan 8 aya indirildi. Bu tazminatın miktarını, feshin geçersizliğine karar veren mahkeme veya özel hakem belirleyecek. İşçiye, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok 4 aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları ödenecek. İşçi işe başlatılırsa peşin olarak ödenen bildirim süresine ücret ile kıdem tazminatı bu ödemeden mahsup edilecek. Kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden itibaren işçinin 10 gün içinde işverene başvurması gerekiyor.

İş Güvenliği Kurulu kuruluyor

Sanayi’de devamlı olarak en az 50 işçi çalıştıran ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde, bir İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu oluşturulacak. İş sağlığı kurullarının kurulması ve şalıştırılmasıyla ilgili hükümlere aykırı davranan, kuralları uygulamayan, iş güvenliği ile görevli mühendis ve teknik eleman görevlendirme yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere 500 milyon lira ceza verilecek.

Terör mağduruna iş verilecek

50 veya daha fazla işçi çalıştırılan işyerlerinde Bakanlar Kurulu'nca belirlenecek oranda özürlü ve eski hükümlü ile terör mağdurları istihdam edecek. Bu kapsamda çalıştırılacak işçilerin toplamı yüzde 6'yı geçmeyecek. Özürlülük oranı yüzde 80'den fazla olanların sigorta primlerinin yüzde 50'si Hazine’ce ödenecek.