Zeynel LÜLE/BRÜKSEL

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Büyük Dairesi, Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılan Refah Partisi'nin yöneticilerinin temyiz için yaptıkları başvurunun reddedilmesiyle ilgili gerekçeli kararını dün açıkladı.

RP'nin başvurusunu bir kez daha reddeden AİHM, laikliğin demokratik rejimlerin vazgeçilmez ilkelerinden biri olduğunu belirterek, Avrupa'da da önemli bir ‘içtihat’ oluşmasını sağladı. Hürriyet, bu kararla ilgili haberini 21 Temmuz 2002'deki sayısında duyurmuştu.

AİHM'nin 3 numaralı dairesi, 31 Temmuz 2001'de Refah Partisi'nin kapatılmasını ‘haklı’ bulmuş ve Anayasa Mahkemesi'nin bu konuyla ilgili kararında ‘ihlal’ olmadığına kanaat getirmişti. Necmettin Erbakan, Şevket Kazan ve Ahmet Tekdal ise bu kararı AİHM'nin ‘temyiz mahkemesi’ niteliğindeki Büyük Daire'ye götürmüşlerdi.

ŞERİATA GEÇİT YOK

AİHM Büyük Dairesi'nde davaya katılan 17 yargıç, 3 numaralı dairenin aldığı kararı onayladı. Mahkeme davayı, parti kapatılması ya da örgütlenme özgürlüğünün kısıtlanmasından ziyade ‘laiklik’ açısından değerlendirdi. Mahkeme kararında şu üç unsur ön plana çıktı:

Şeriat düzenini getirme amaçlı örgütlenme hakkı, demokrasilerde kabul edilemez.

Refah Partisi'nin ‘mevcut düzeni yıkarak yerine şeriata dayalı düzen kurmak isteği’ var.

Yöneticilerin konuşmalarındaki cihat ve şiddet çağrıları, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile bağdaşmaz.

AİHM böylelikle, Anayasa Mahkemesi'nin partiyi kapatma ve yöneticilerine siyaset yasağı getirme kararının ‘demokratik toplumun korunması için acil ve mecburi bir sosyal ihtiyaçtan’ kaynaklandığına yönelik hükmünü de onaylamış oldu. Mahkeme kararında özetle şöyle denildi:

‘‘Çoğulculuk, demokrasinin ayrılmaz bir parçası olsa dahi, ilgili devlet Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile uyuşmayan, ülkede iç barış ve demokratik rejimi tehlikeye atacak siyasi bir hedefin gerçekleşmesini, eylemler somut hale dönüşmeden engelleyebilir’’

LAİKLİK İÇTİHADI

Mahkemenin bu kararı, ‘laiklik ilkesi ile ilgili ilk içtihat’ olma niteliğini taşıyor. Mahkeme, Cumhuriyet ve laiklik ilkelerinden hiçbir demokratik rejimlerin taviz veremeyeceğini belirterek, Avrupa Birliği ve Avrupa Konseyi gibi kurumlara önemli bir mesaj verdi. Halen hazırlanmakta olan Avrupa Birliği anayasasına dini unsunların eklenmesini isteyen gruplara karşı, ‘‘Laiklik, Avrupa değerlerinin vazgeçilmez ilkesidir’’ mesajı iletilmiş oldu.