|
Çin kökenli Fransız Akademisi üyesi François Cheng, birey ve liberalizm goygoycularına haddini bildiriyor:
‘‘Kuşkusuz, Batı felsefesinin başlıca teması olan özne (birey, ben) tapıncından kaynaklanan ama sonunda bir öznenin başka özneler sayesinde özne olduğunu ve özneliğini koruduğunu unutan aşırı bireyciliğe nasıl engel olmalı?’’ (Le Nouvel Observateur, 2-8 Ocak 2003)
François Cheng'in elbette Mehmet Altan gibi birey ve liberalizm meftunlarından haberi yok. Yoksa böyle bir cümle kurmaya asla cesaret edemezdi.
François Cheng'in yazısının başlığı ‘‘Evrensel Değerler Var mıdır?’’ (Y a-t-il des valeurs universelles?)
Kuşkusuz, cesaret, adalet, sakınım (ihtiyat), itidal, merhamet, umut, inanç gibi evrensel erdemler; demokrasi, hümanizm gibi evrensel değerler vardır.
Ama birey de liberalizm de evrensel erdemler ve değerler arasında yer almazlar!
*
Mehmet Altan eleştiriyor: ‘‘Ankara 'bireyi odak' alan felsefeye direndikçe yeryüzü ile çatışıyor... 'Demokrasi, insan hakları ve piyasa ekonomisi' üçgeninde, dünyanın Ankara'ya yönelttiği her eleştirinin arka yüzünde liberalleşememe sancısı yatıyor. Dünya 'birey' dedikçe Ankara 'devlet' diyor.’’ (Sabah, 20.01.03)
Evrensel değerlere saygımdan dolayı ‘‘Hangi demokrasi, hangi insan hakları?’’ diye sormuyorum. Ama aynı saygıdan dolayı soruyorum : Hangi piyasa ekonomisi, hangi liberalleşme, hangi birey?
İnsanların, Porto Allegre'de olduğu gibi, dayatılan küresel ekonomiye ve birey anlayışına ‘‘Hayır!’’ demeye elbette hakları var.
*
Mehmet Altan ve benzerlerine göre, ‘‘Bireye dayalı liberal piyasa ekonomisi’’ = ‘‘Demokrasi ve insan hakları’’ = ‘‘Anglo-Sakson Batı’’. Rusya'yı saymasak da, Japonya, Kore, Çin, Hindistan gibi ülkeler insan toplumuna dahil değil mi? Bu ülkelerde Mehmet Altan'ın bize tek seçenek olarak dayattığı şu birey ve bireycilik utanç verici bir kategori sayılıyor. Mehmet Altan'a göre herhangi bir ülke ve toplumun ‘‘kendisi’’ olmaya hakkı yok. Ama, belki de, Mehmet Altan'ın yabanıl birey ve vahşi liberal piyasa ekonomisi anlayışını reddederek, gerçekten demokrat ve insan haklarına saygılı olmamız çok daha mümkün.
Kendi adıma ‘‘Devlete karşı birey’’i de ‘‘Bireye karşı devlet’’i de çağdışı buluyorum. Ve ‘‘Birey için devlet; devlet için birey!’’ diyorum. Ve benim düşüncemi paylaşanların hiç de azınlıkta değil. |
