Bu süre ilk bakışta insana pek uzun görünmese de, doğal gaz dağıtımının kesilmesi, trenlerin durdurulması, bilgisayar veritabanlarının korunması ve ameliyat sırasındaki doktorların alarma geçirilmesi için yeterli.

Tayvan’da geliştirilen ülke çapında yeni bir sismik denetim sistemi büyük bir depremi 25 saniye öncesinden saptayıp, uyarıda bulunabiliyor.

Deprem sırasında sismik dalgalar, tıpkı göldeki dalgalanmalar gibi hızla merkez üssünden çevreye yayılır. Şiddetli yer sarsıntılarında yıkıcı dalgalar 40 saniye boyunca 160 kilometreye dek yayılabilir.

Elektronik bilginin, sismik dalgalardan çok daha hızlı yol almasından yararlanan Tayvan Merkezi Meteoroloji Bürosu’ndan Yih-Min Wu ve Güney Kaliforniya Üniversitesi’nden Ta-liang Teng, depremin merkezini ve büyüklüğünü birkaç saniye içinde saptayarak, merkezin 75 km uzaklığındaki bölgelere uyarıda bulunan bir sistem geliştirdiler.

Çok gelişmiş

Tayvan dünyanın en gelişmiş ve en eksiksiz sismik kayıt istasyonları ağına sahip ülkelerinden bir tanesi. Ne var ki, yığınla veri üreten onca istasyona karşın, depremin merkezini ve şiddetini belirlemek bir dakikadan uzun sürebiliyor.

Durum böyle olunca, Teng ve Wu depremin merkezine yakın bir düzine kadar farklı istasyondan gelen ilk verilerden yararlanan bir sistem oluşturdular.

10 saniye boyunca bu istasyonlardan gelen verileri alan sistemin, depremin merkez üssünü ve şiddetini tam olarak belirleyerek sarsılma tehlikesiyle karşı karşıya olan bölgeleri uyarması yalnızca 5 saniye alıyor.

Aralık 2000 ile Temmuz 2001 arasındaki dönemde yöntemi sınayan araştırmacılar, hafif şiddette 54 depremi %100 kesinlikle saptamayı başardılar.

Erken uyarı sisteminin temelini oluşturan teknoloji sismologlar tarafından gayet iyi bilinmekle birlikte, bunun başarılı bir biçimde nasıl uygulanacağı ilk kez Teng ve Wu tarafından gözler önüne serildi.

Şimdiden Tayvan’da uygulanan sistem Richter ölçeğine göre 6,5 ya da daha yüksek şiddette bir depremin meydana gelmesi durumunda öncelikle doğal gaz hatlarını kendiliğinden devreden çıkartacak ve hızlı trenlerin hızını kesecek. Ne yazık ki, deprem riskinin yüksek olduğu birçok ülke böylesi bir erken uyarı sistemini devinime geçirecek istasyonlardan yoksun.

Türkiye’den farklı

Bilindiği gibi, Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırmaları Enstitüsü’nde de, depremi, ilk çıkan dalgalardan yararlanarak, merkez uzaklığına göre ortalama 5 saniye kadar önceden haber alarak, doğal gaz ve bazı kritik üretim merkezlerine haber verecek bir sistem geliştirildi. Ancak bu sistem sadece İstanbul için geçerli ve farklı bir yönteme sahip.

Ancak, metodoloji açısından iki sistem birbirinden farklı. Tayvan sistemi genelde depremin odak noktasını ve büyüklüğünü çok hızlı tahmin ederek ve daha sonra etkileyebileceği bölgeyi belirleyerek, o bölgeye uyarı sinyali gönderiyor. Bu sistem ‘Gerçek zaman sismolojisi’ yöntemi içinde değerlendiriliyor.

Deprem bilimcilerimiz, Kandilli'nin kendi ulusal şebekesini geliştirerek benzer bir erken uyarıyı Türkiye çapında (veya Ege çapında) yapması mümkündür, diyorlar.