Cüneyt UZUNOĞULLARI

Amerikan ekonomisindeki temel göstergelerin düşüş trendine girmesi ABD'de durgunluk paniği başlattı. ABD borsalarındaki istikrarsızlık, son çeyrekte ortaya çıkan büyüme ve GSMH düşüşleri ‘‘Yeniden Durgunluk’’ korkusunu gündeme getiriyor.

AMERİKA Birleşik Devletleri'nde (ABD) yılın ikinci çeyreğinde büyüme oranının yüzde 1.1 olarak çıkması ekonomistleri telaşlandırdı. Amerika'da faiz son 40 yılın en düşük düzeyinde bulunuyor. Merkez Bankası (FED) faizinin yüzde 1.75 olmasına rağmen, geçtiğimiz ay Amerikan piyasaları açısından çok önemli bir gösterge olan ‘‘tüketici güveni’’nin yılın en düşük düzeyinde kalması bir başka tedirginlik unsuru olarak görülüyor.

Durgunluğun kısa bir aradan sonra tekrarlaması anlamına gelen ‘‘Double Dip’’ Amerikan kaynaklı ekonomi yazılarının bir numaralı tartışma konusunu oluşturuyor.

Üst üste darbe yiyen Amerikan borsalarında işlem gören hisselerin toplam değeri 2000 yılı seviyesinin gerisinde bulunuyor. Gelirlerinin bir kısmını borsadaki dalgalanmalardan sağlayan Amerikan aileleri 2000 yılında elde ettikleri ortalama gelirlerin yüzde 13.5'ini kaybetmiş durumda.

Reel gelirleri düşen ve geleceğe ilişkin beklentileri olumsuz olan tüketicilerin yapacakları tek şey daha az harcayıp, daha çok tasarruf etmek. Yaklaşan Irak savaşı nedeniyle petrol fiyatlarının artışı da Amerikan ekonomisini olumsuz yönde etkiliyor. FED'in geçtiğimiz hafta yaptığı toplantıda faiz indirimine gitmemiş olması önümüzdeki aylarda faiz indirmeyeceği anlamına gelmiyor. FED'in bir kez daha faiz indirmesi durumunda faizler 1929 dünya ekonomik bunalımı dönemine gerileyecek.

ABD'de ardı arkası kesilmeyen şirket skandallarıda ekonomiyi olumsuz yönde etkiliyor. Yaşanan skandallar yatırımcıların borsaya ve piyasaya olan güvenini azaltıyor. Afganistan müdahalesinden sonra toparlanma işaretleri veren ABD ekonomisi tekrar durgunluk dönemine giriyor.

ABD'de piyasanın daralma sinyalleri vermesi kredi verenleri de eskisine göre daha hassas davranmaya itiyor. Kredi derecelendirme kuruluşları ( reyting) şirketlerin notlarını kısıyor. Bu durumda bankalar ve finansal kuruluşlar daha zor koşullarda kredi veriyor. Şirketlerin piyasaya ilişkin kötümser beklentileri ve yatırım maliyetlerinin artışı yeni yatırımları engelliyor.

Faizlerdeki düşme ve borsalardaki olumsuz gidişat aynı zamanda şirketlerin faaliyet dışı gelirlerini azaltıyor.

ABD'de 2001 yılında eksi seviyeye düşen yeni yatırımlar ve GSMH'de yükseliş oranları 2001 yılının son çeyreğinde yükselişe geçmiş 2002'nin ilk çeyreğinde yükseliş sürmüştü. Yaklaşık 1 yıl süren durgunluğun ardından Amerikan ekonomisinin büyümeye geçmesi piyasaları sevindirmişti. Ancak son veriler ABD ekonomisindeki büyümenin 2002 yılının ikinci çeyreğinde durduğunu ve iniş trendinin başladığını gösteriyor.