Emre ÖZPEYNİRCİ

Önce 11 Eylül saldırısı, sonra Enron, WorldCom gibi şirket skandalları yabancı yatırımcıyı ABD'den uzaklaştırdı. Yabancı yatırımın yüzde 60'lara varan oranlarda gerilemesi, bu yılki gelişmelerin ardından endişeleri daha da artıyor ve ‘‘sonun başlangıcı’’ yorumlarına neden oluyor.

BÜYÜMESİNDE yabancı sermayenin büyük rolü olan Amerikan ekonomisi, bugün yabancı sermayeden kaynaklanan bir endişe içinde. Son 20 yılda Amerikan ekonomisinin patlama yaşamasını ve dünya devi olmasını sağlayan yabancı sermaye yatırımları 11 Eylül saldırısı ve ardından meydana gelen şirket skandallarıyla çok büyük oranlarda gerilemiş olması endişeleri artırıyor.

YABANCILARIN TAVRI

2000 yılında Amerika'ya yapılan 301 milyar dolarlık doğrudan yabancı sermaye yatırımı geçtiğimiz yıl 116 milyar dolara gerilerken, bu miktarın 2002 yılında daha da düşmesi bekleniyor. Bir çok yabancı şirketin Amerika'daki yatırımlarını dondurup, yeni yatırım yapmama kararı alması ve bazılarının mevcut yatırımlarını ellerinden çıkarmak istemesi, eski gücüne kavuşmak isteyen Amerikan ekonomisi için ‘‘çöküşün başlangıcı’’ olarak gösteriliyor.

Ekonomistler, yabancı şirketlerin 1990'lı yıllarda sadece Amerikan şirketlerini satın almak için değil, yeni fabrikalar ve ofisler açıp Amerika'daki operasyonlarını genişletmek için de uğraştıklarını hatırlatıyor. Avrupalılar'ın yatırımlarını ABD'ye yoğunlaştırması, ülkelerinde durgunluk yaşayan Japonların da geri kalmamasıyla 90'lı yıllarda artış trendine giren yabancı sermaye yatırımları 2000 yılında ise 301 milyar dolar olarak ‘‘en yüksek seviye’’ olarak kayıtlara girmişti. Ancak, 2001'de yabancı sermaye yatırımlarının yüzde 60 gerilemesinin ABD'de durgunluğa yol açması, yaşanan tedirginliğin en büyük nedeni olarak gösteriliyor.

SKANDALLAR BİTİRDİ

Aslında ekonomistlerde, 2002 yılında durgunluğun aşılacağı ve bunun da ABD ekonimisinde hızlı bir iyileşme yaşanmasını sağlayacağı umudu vardı. Ancak kimse dev şirketlerde bu denli büyük yolsuzlukların ortaya çıkacağını tahmin edemedi ve tüm bu umutlar bir anda yok oldu. Amerika'nın en büyük araştırma şirketlerinden Economy.com'un baş ekonomisti Mark Zandi'nin bu konudaki değerlendirmesi şöyle:

‘‘Yabancılar, 2002 yılı başında yeniden yatırım yapmanın sınırındaydı ama şirket skandalları ve borsada yaşanan büyük düşüşlerle güvenleri altüst oldu. Yabancı şirketler meydana gelen olumsuz gelişmeler sonrasında büyük zararlar elde ettiler ve kendi ülkelerinin ekonomileri de zayıfladı. Avrupalılar fazla düşünmeden Amerikan piyasasına gelerek büyük satın almalar ve büyük sermayelerle şirketler kurdular. Ancak yatırımlarının getirisini göremediler. Bu deneyimden sonra şimdi sessizce geri dönüyorlar.’’

ABD MUHTAÇ

Amerikan ekonomisinin yeniden iyileşmesi için sermaye yatırımlarının ‘‘hayati önem’’ taşıdığını savunan ekonomistler yorumları ise şu yönde: ‘‘Sermaye yatırımı da yeni fabrikalar, makineler, bilgisayarlar, ofisler ve diğer üretimler ekonomik ilermeyi sağlayacak harcamalardan oluşuyor. Sermaye harcaması eğer ürün üretilir ve kullanılırsa iş ve gelir sağlıyor. 1986 yılından bu yana yabancıların yaptıkları bu tip yatırımlar Amerikanın toplam sermaye harcamasındaki oranını her sene ikiye katladı.’’