Sağlık Bakanlığı'nca hazırlanan, ilaçların yan etkilerinden korunmaya ilişkin yazıya göre, ilaçların prospektüste yazan, bilinen yan etkilerinin dışında bir de öngörülmeyen, önceden bilinmeyen, alışılmışın dışında kalan etkisi bulunuyor.
İlacın bilinen yan etkileri, hasta tarafından genellikle kolay tolere edilebilen istenmeyen etkiler olarak belirtilirken, önceden bilinmeyen etkisi hasta tarafından kolayca tolere edilemeyen, olumsuz etkiler olarak açıklanıyor.
Çok yararlı ve hiç bir istenmeyen etkisi olmayan maddeler olarak bilinen vitaminlerin bile diğer ilaçlar gibi çeşitli yan etkileri bulunuyor.
İlacın yanlış dozda, gereken dozun üstünde veya altında kullanılması, ilaçların istenmeyen etkilerine zemin hazırlıyor.
İLAÇ KULLANIM SÜRESİ VE SIKLIĞINA DİKKAT
İlacın yanlış uygulama yoluyla kullanılması ve yanlış zamanda, yanlış sıklıkta, yanlış süreyle kullanılması da istenmeyen yan etkilerin oluşmasına neden oluyor.
Yanlış ilaç veya ilacın yanlış amaçla kullanılması, yaşa, cinsiyete, kalıtsal faktörlere, ırka, kiloya, alerji öyküsüne, mevcut hastalıklara, daha önce görülmüş istenmeyen etki öyküsüne ilişkin faktörler de istenmeyen yan etkilerin oluşmasına zemin hazırlayan nedenler arasında sayılıyor.
İlaçların istenmeyen etkileri, hastaneye başvuru nedenleri arasında önemli bir yer tutuyor.
Ayrıca, ilaç-besin etkileşimi sonucu oluşan istenmeyen etkiler de oluşabiliyor ve bu, zehirlenme tablosunun ortaya çıkması şeklinde kendini gösteriyor.
Kullanılan ilaç sayısı arttıkça da istenmeyen etkilerin görülme riski yükseliyor.
YAŞLI, BEBEK VE ÇOCUKLARDA ETKİ DAHA FAZLA
Yaşlılık, doza bağımlı istenmeyen ilaç etkilerinin ortaya çıkmasında büyük rol oynuyor. Yaşlılıkla birlikte azalan vücut sıvısı oranı, gerileyen böbrek fonksiyonları veya özellikle karaciğer başta olmak üzere bozulan diğer organ fonksiyonları nedeniyle ilacın tedavi dozları ile zehirlenmeye yol açan doları arasındaki güvenlik aralığı daralıyor. Dolayısıyla ilaçların istenmeyen etkileri daha sık ve daha şiddetli olarak ortaya çıkıyor.
Bebekler ve çocuklarda da istenmeyen etkiler, genç ve yetişkinlere oranla daha yüksek. Fizyolojik ve biyokimyasal profil, ilacın vücut tarafından emilimi ve dağılımını etkiliyor.
Sağlık Bakanlığı, ilaçların yan etkilerine veya istenmeyen etkilerine karşı şu uyarılarda bulunuyor:
"Tüm ilaçların, istenen etkilerinin yanısıra istenmeyen etkilerinin de olabileceğini aklınızda bulundurun.
Hekim önerisi ve eczacı uyarısı dışında kesinlikle kendiliğinizden ilaç kullanmayın.
İlaçların istenmeyen etkilerini, özellikle ilaç alerjisini daha önce yaşadıysanız, hekiminizi ve eczacınızı uyarmayı unutmayın.
İlacınızı kullandığınız sırada ortaya çıkan şikayetinizi derhal hekiminize veya eczacınıza bildirin.
İstenmeyen etkileri şiddetlendirebileceği için ilaç kullanırken alkol almayın."