|
TÜRKİYE'de tüm ekonomik faaliyetlerin nakitle yapıldığı, Amerika Birleşik Devletleri'nde ise nakit kullanılmadığı izlenimi vardır.
Türkiye'de kişi başına piyasada dolaşan banknotların değeri yaklaşık 55-60 dolardır. Amerika'da ise kişi başına düşen banknotların değeri 2001 yılı itibarıyla yaklaşık 2.100 dolardır.
Amerika'da kişi başına gelir 33.900 dolarken bizde, 2.300 dolardır. Yani, Amerika ekonomisi kişi başına gelirde bizden yaklaşık 15 kat büyüktür. Bu farkı da göz önüne aldığımızda, Amerika'daki kişi başına düşen banknot değerini baz kabul edersek, Türkiye'de kişi başına düşen banknot değeri 900 dolar olmalıydı. Halbuki, Amerika'da bu büyüklük 2.100 dolardır. O halde, Amerika'da bizden daha fazla banknot kullanılıyor gibi bir izlenim doğuyor.
BİR ÇEŞİT VERGİ
Söz konusu banknotların tümü Amerika'da kullanılmıyor. Belki, Amerika'da dolaşan dolar banknotları kadar Amerika dışında dolar banknotu dolaşıyor.
1940 yılına kadar Amerika'da kişi başına düşen banknotların değeri 40-50 dolar civarındaydı. İkinci Dünya Savaşı'nın bitişiyle beraber, kişi başına düşen banknotların değeri dört kat artarak 190 doların üzerine fırlıyor. 1960-90 döneminde giderek artarak 700 dolara kadar çıkıyor. Kişi başına düşen banknotların değeri ikinci büyük sıçramayı 1990 yılı ve sonrasında Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla yapıyor. Son on yıl içinde, kişi başına düşen dolar banknotların değeri 700 dolardan 2000 doların üzerine çıkıyor.
Amerika'da milli gelir artışı hesaba katıldığında ve 1945 öncesi kişi başına düşen banknot değerinin gelir artışına paralel artacağı kabul edilse, 2000 yılında kişi başına düşen banknot değerinin yaklaşık 1.100 dolar olması gerekir. O halde, kişi başına 1.000 dolar kadar banknotun büyük bir olasılıkla Amerika dışında dolaşması olasılığı ortaya çıkıyor. Bir başka deyişle, toplam 566 milyar dolar olan dolaşımdaki dolarların neredeyse yarısı Amerika dışında dolaşıyor.
İktisadi açıdan, bu durum dünyadaki diğer devletlerin Amerika Birleşik Devletleri'ne kendilerini vergilendirtmesi anlamına geliyor.
YABANCI SERMAYE
Böyle bir ekonomide Amerikan Devleti'nin borçlanması da doğal olarak kolaylaşıyor. 2001 yılı itibarıyla, Amerika Devleti'nin toplam borcu 5.8 trilyon dolar. Kişi başına devletin borcu 20.350 dolar. Toplam devlet borcunun yarısından fazlası 1990'lı yılların başında yabancıların elindeydi. Bu oran son yıllarda üçte bire kadar düştü.
Amerika'daki yabancı yatırımların toplamı ise 2000 yılı itibarıyla 1.2 trilyon dolar oldu. Amerikalıların diğer ülkelerde yaptıkları doğrudan yatırımların toplamı ise 2000 yılında yine 1.2 trilyon dolar. Yani, Amerika kendine gelen yabancı sabit yatırımlar kadar yurtdışında doğrudan yatırımlar yapıyor.
Amerikalıların yabancı şirketlerin hisse senetlerine yaptıkları yatırımları arttı. 1999 yılı itibarıyla, Amerikalıların ellerinde tuttukları yabancı şirketlerin hisse senetleri 2 katrilyon dolar civarında ve hızla artıyor.
Bir başka yazıda da Amerika'daki tüketicilerin mali durumlarını özetleyeceğim. |
