Ayda KAYAR / İSTANBUL

Muhtemel bir İstanbul depreminde büyük can kaybı olacağına ilişkin raporlar, deprem uzmanlarını ve şehir planlamacılarını harekete geçirdi.

Başbakan Başdanışmanı ve şehir planlamacısı mimar Prof. Dr. Ahmet Vefik Alp ile Türkiye Jeofizik Kurumu Başkanı ve İTÜ Jeofizik Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Ahmet Ercan, deprem güvenli konutlar için sismik izolasyonu önerdiler.

Prof. Dr. Ahmet Ercan, Japonya'da 20 yıldır kullanılan, Türkiye'ye ise yeni gelen ‘‘sismik izolatör’’ yani ‘‘sarsıntı söndürme hokkaları’’yla, özellikle kötü zeminlerde iyi inşa edilmiş binaların korunabileceğini anlattı. Uygulamanın, binanın taşıyıcı sistemlerinin 30-40 santimetrelik çelik bilyeler (hokkalar) üzerine oturtulmasıyla gerçekleştiğini belirten Prof. Dr. Ercan, ‘‘Bina deprem sırasında bu hokkalar üzerinde hareket ediyor ve hokkalar sarsıntının binaya ulaşmasını engelleyerek, hasarı önlüyor. Sistem, yüzde 100 yıkılmazlığı sağlıyor’’ dedi.

Prof. Dr. Ercan, sistemin, okul, hastane, polis merkezi, itfaiye ile gökdelenlere uygulanabileceğini anlattı. Sarsıntı söndürme hokkalarının inşası tamamlanmış binaların temeline yerleştirilebileceğine dikkat çeken Prof. Dr. Ercan, Ayazağa gibi zemin ivmesi çok düşük yerlerde ise böyle bir önleme ihtiyacı olmadığını söyledi. Prof. Ercan tarafından ‘‘deprem söndürme hokkaları’’ olarak tanımlanan ‘‘sismik izolatörler' yeni yapılacak çok katlı binalarda maliyeti sadece yüzde 5-10 oranında artırıyor

Sismik İzolasyon Sistemleri'ni Türkiye'de uygulayan şirketlerden Em-ke İnşaat'ın Genel Müdürü, Deprem Mühendisi Mehmet Emre Özcanlı, sistemin binalara elastikiyet kazandırdığını ve deprem sırasında yapıya gelen kuvveti azalttığını da söyledi. Araştırmaların, uygulama yapılan binaların 8 büyüklüğündeki depremi, 5.5 büyüklüğünde hissettiklerini ortaya çıkardığını vurgulayan Özcanlı, 1995 Kobe depreminde sismik izolasyonlu iki binanın ‘‘mükemmel davrandığını’’ söyledi.

PROF. DR. AHMET VEFİK ALP

Mevcut binalara uygulanabilir

Prof. Dr. Ahmet Vefik Alp ise ‘‘sismik izolatörler’’le ilgili olarak şunları söyledi: ‘‘Bu sistemler daha önce yaydan, kauçuktan, yağlı amortisörlerden imal ediliyordu. Bu eski teknolojilerin yapının yıkılmasını önlese bile, üst yapının esas pozisyonundan kaçmasına neden oluyordu. Son büyük depremde Bolu viyadüklerinde bu yaşandı. San Fransisco'da Dr. Victor Zayas adlı bilimadamının patentini aldığı ‘friksiyon pandülüm' denilen deprem izolatörleri bu eksiliği de yendi. Türkiye'de ilk uygulama Atatürk Havalimanı Dış Hatlar binasında yapıldı.’’

Sistemin, mevcut çok katlı binalara da uygulanabileceğini belirten Prof. Ahmet Vefik Alp, deprem izalotörlerinin, bodrum kattaki kolonlar teker teker askıya alınarak, temel üstünden veya kiriş altından 20-30 santimetre kesilip araya yerleştirilebileceğini ifade etti. Prof. Alp, bu işlem sırasında, üst yapının kısmi olarak yıkılmasının ve insanların evlerini terk etmesinin gerekmediğini belirterek, uygulamanın pratik olduğunu ve maliyetin ‘mantolama' tekniğine göre büyük binalarda daha düşük olabileceğini anlattı.