Nilgün KARATAŞ

Ekonomik krizle birlikte darboğaza giren tavukçuluk sektöründe, pazarın en büyüklerinden Köytür'de de üretim tehlikeye girdi. Ekonomik kriz sonrası 11 tesisinden 5'ini kapatan ve binden fazla işçi çıkartan Köytür, ABD'den alacağı kredi için Ziraat ve Halk Bankası'ndan 11 milyon dolarlık teminatı alamazsa, Mudurnu gibi krize kurban gidecek.

Yaşanan krizle birlikte nakit darboğazına giren, üretimini küçültüp, işçi sayısını azaltan Köytür de kapanma tahlikesiyle karşı karşıya. Tesislerini kapama ve 2 bin 200 çalışanının da işine son verme riski taşıyan Köytür'ün sorunlarını aşabilmesinin tek yolu kısa bir süre içinde ek nakit girişi sağlamak. ABD'den bulunan kredi için gereken 11 milyon dolarlık teminatın Ziraat ve Halk Bankası tarafından onaylanmayışı Köytür'ü, Mudurnu gibi bir sona hızla yaklaştırmakta.

Köytür sıkıntılarını aşabilmek için ABD Hükümeti'nin soya fasulyesi, soya küspesi ve benzeri hammaddelerin tedariki için finanse ettiği GSM denilen kredilerden yararlanmak için başvurdu. Bu başvurusuna olumlu yanıt alan Köytür, gereken teminat için Ziraat Bankası ve Halk Bankası ile görüşmelere başlandı. Temmuz ayında başlayan görüşmelerle birlikte, bankaların talep ettiği şartlar yerine getirildi. İlk etapta Ziraat ve Halk Bankası'nın istediği güvence-ipotek sorunu çözüldü. Ardından ‘‘satıcılarla anlaşın’’ denildi, Köytür vadesi gelmiş ve gelmemiş borçları için yeni bir ödeme planını satıcılardan yazılı olarak alıp bankalara ibraz etti. ‘‘Kısa vadeli ticari banka kredilerinizi uzatın’’ talebi üzerine Köytür, 10 Eylül 2001 itibariyle iki büyük alacaklı banka olan Denizbank ve ABN Ambro Bank ile borcunu dövize endeksli kredi şeklinde 2003'e kadar erteletti.

Ziraat ve Halk Bankası bu kez ‘‘ek nakit kaynak’’ şartı istedi ve bunun üzerine Köytür Denizbank ile 5 milyon dolarlık 3 yıl vadeli dövize endeksli yeni bir kredi anlaşması yaptı. Ayrıca yurtdışındaki ortaklarından Danimarka Kalkınma Bankası (IFU) ve Hollanda Kalkınma Bankası (FMO) ile İsviçre Kalkınma Teşkilatı'ndan (SDC) 2'şer milyon dolarlık yeni kaynak sağlanmasını taahhüt etti.

Köytür'ün anlaşma sağladığı bütün tarafların tek şartı ise, GSM kredisinin onaylanması, en azından birinci parti sevkiyatın akreditifinin açılması. Yani GSM kredisini alamazsa Köytür, bu nakit kaynakların hiçbirinden yararlanamayacak.

Yerine getirilen bu şartlardan ve iki ay süren görüşmelerin ardından Ziraat Bankası ve Halk Bankası, Köytür ile prensipte anlaştı. Buna göre, Halk Bankası'ndan 7.2 milyon dolar, Ziraat Bankası'ndan da 4.8 milyon GSM kredisi için teminat verilmesinde mutabakata varıldı. Ancak anlaşma sonuçlanamadı. Bu konuda yapılan değerlendirme ise şöyle: ‘‘Artan teftişler nedeniyle yöneticiler tedirgin. Çünkü herhangi bir kredi veya teminatı onayladıkları takdirde banka yönetim kurulu üyeleri şahsen sorumlu tutulacakları endişesiyle bugünlerde hiçbir yeni kredi talebini karara bağlamamakta. Bu durumdan ise Köytür gibi pekçok şirket etkilenmekte.’’

Her türlü çabayı harcıyoruz

KÖYTÜR Yönetim Kurulu Başkanı Altan Ünver, ciddi bir darboğazın içinde olduklarını anlattı. Ünver, ekonomik kriz öncesi 11 işletmede yılda 100 bin tonun üzerinde tavuk eti üretildiğini, 3 bin 200 kişi çalıştırıldığını söyledi. Ancak ekonomik kriz sonucunda 5 tesisi kapatmak ve binden fazla işçiyi de çıkartmak zorunda kaldıklarını belirten Ünver, krizin etkilerini şöyle özetledi: ‘‘Kısa vadeli ticari banka kredilerimizin yıllık toplam faiz tutarı 1999 yılında 371 bin dolarken, bu rakam 2000 sonunda 9 milyon dolara yükseldi. Kasım sonrası yüksek faizler ve şubat sonrası dövizli ödemelerde ciddi bir likidite sorunu başladı. Nakit darlığı nedeniyle Nisan 2001'den itibaren ithal yem hammaddelerinden soya fasulyesi, soya küspesi ve soya yağı tedarikindeki ciddi sorunlarla üretim aksamaya başladı. Köytür'de 2000 yılının son çeyreğinde haftada 1.6 milyon adet civciv girişi yapılırken, haziran başından itibaren 1.1 milyon adede indi.’’

Bu sorunlar karşısında küçülme yolunu seçtiklerini dile getiren Ünver, 3 trilyon liralık iki sabit kıymeti de sattıklarını belirtti. Ünver, ‘‘Yeni kaynak sağlayamazsak, çok kısa sürede üretimi tamamen durdurma, tesisleri kapatma ve kalan çalışanlarımızın da işine son verme riski ile karşı karşıyayız’’ diye konuştu.

Kaynak bulunursa üretim sürecek

Halen 2 bin 200 kişinin çalıştığı Köytür, canlı piliç üretimini yaklaşık 3 bin sözleşmeli üretici ile yapıyor, bin kadar kişiye de nakliye ve satış gibi alanlarda istihdam sağlıyor. Sektördeki payı yüzde 18'lerde seyreden Köytür, 2000 yılında 104 bin 374 ton piliç eti üretip, 178 milyon dolarlık ciro gerçekleştirirken, bu yıl üretimin 85 bin ton civarında kalması bekleniyor. Ancak sıkıntıların aşılması halinde 2002 yılı için, 108 bin ton pilicin üretilip satılması ve 140 milyon dolarlık ciroya ulaşılması planları yapılıyor.