Levent GÖKMEN

Kriz nedeniyle zam alamayan çalışanlar, işyerlerinden verilen yemek kuponlarını, marketlerde diğer ihtiyaçları için kullanır oldu.

Yemeklerini simit, sandöviç veya evden getirdikleri gıda maddeleri ile geçiştiren pek çok ücretli, kullanmadıkları yemek kuponları ile marketlerden, bakkallardan alışveriş yapıyor. Kupon ile saç kestirmek, hatta fal baktırmak bile mümkün.

Ağırlaşan ekonomik kriz nedeniyle pek çok işyerinde ücretlere zam yapılamaması, yeni bir sektör yarattı. Çok sayıda çalışan, işveren tarafından yemek için verilen kuponları, market ve bakkallarda para yerine kullanmaya başladı. Karınlarını simit, sandöviç veya evden getirdikleri gıdalarla geçiştirenler, kullanmadıkları yemek kuponları ile temel ihtiyaç maddelerini alıyor. Çok sayıda işyerinde yemek kuponları para olarak kabul ediliyor. Hısla büyüyen bu sektörde, yemek kuponu ile saç traşı yapan berber bile var.

Sektörde yemek kuponu sistemini kullanan Sodexho, Ticket Restaurant ve Kupon Restaurant ile birlikte çipli kart sistemini kullanan Multinet'in anlaşmalı olduğu marketler ürünlerini kupon karşılığı satarak cirolarını arttırmaya çalışıyor.

Migros, Tansaş, CarrefourSa gibi büyük hipermarket zincirlerinde kuponlu alışveriş geçerli olmazken, İsmar Cash&Carry hipermarket zincirlerinde yemek kuponları ile ürün alabilmek mümkün. Yemek kuponları İsmar Cash&Carry'lerin cirolarının ortalama yüzde 5'ini sağlıyor.

Kuponlu yemek sektörü içinde akıllı kart sistemi ile hizmet veren Multinet Pazarlama Koordinatörü Ejder Ormancı, ‘‘Türk Lirası değeri ile ciro sabit tutularak Multinet'in sisteminden alınan rakamlar, Şubat- Haziran döneminde marketlerde yapılan harcamaların restoranlarda yapılan harcamalara göre yüzde 14.7 oranında arttığını gösteriyor’’ dedi. Ormancı, özellikle alt ve alt orta gelir seviyesindeki kart kullanıcılarının yemek masraflarını kısıp marketlerden evleri için ürün almayı tercih ettiklerini de vurguladı.

Sodexho Pass Genel Müdürü Nadir Levent, devalüasyonun ardından şirketlerin çalışanlarına verdiği kupon fiyatlarının değişmemesinden yakınarak, ‘‘Eskiden 20-25 gün kullanılan yemek kuponları her şeyin bir anda zamlanması ile bir haftada bitmeye başladı. Bu durum tüketicileri olumsuz yönde etkiliyor’’ dedi.

Maliye Bakanlığı'nın 2001 yılı için devletin tanıdığı vergisiz günlük yemek bedelini yüzde 11 oranında arttırmasını eleştiren Levent şunları söyledi:

‘‘Maliye Bakanlığı, 2000 yılında 2 bin 100 lira olan vergisiz günlük yemek bedelini 2001 yılında yüzde 11'lik bir artışla 2 bin 350 liraya yükseltti. Bu rakam eski programın öngördüğü şartlar gözönüne alınarak hesaplandı. Oysa Şubat krizinin ardından yüzde 60'lara varan oranda devalüasyon yaşadık. Bu durumda yüzde 11'lik artışın yüzde 56'lar seviyesinde olması gerek. İnsanlar ellerindeki kuponlarla ancak bir hafta idare edebiliyor, ayın geri kalan kısmında kendi cebinden yiyor.’’

100 kişiden 20'si para yerine kullanıyor

Kuponlu yemek sektöründe faaliyet gösteren Kupon Restaurant'ın Genel Müdürü Yaşar Özcan, şubat ayında yaşanan ekonomik krizin ardından yemek kuponu kullanıcılarının kuponlarını restoranda kullanmak yerine marketlerden alışveriş yapma eğiliminde olduklarını söyledi. Kupon kullanıcılarının özellikle şarküterilerden, bakkal ve marketlerden gıda ürünleri almaya başladıklarını belirten Özcan, ‘‘Bize gelen verilere göre, son birkaç ayda yemek kuponu kullanıcılarının yaklaşık yüzde 20'si marketlerden alışveriş yapmaya başladı’’ dedi. Bazı restoranların da müşterilerinden aldıkları kuponları nakde dönüştürmeden marketlerden gıda ürünü almakta kullandıklarına da dikkat çeken Özcan, son aylarda kupon kullanılmayan marketlerden kuponla satış yapabilmek için yoğun başvurular geldiğini de söyledi.

Yemek kuponu ile fal bile baktırılıyor

Yemek kuponları ile sadece bakkal ve marketlerden alışveriş yapılmıyor. Artık pek çok yerde paranın yerini almaya başlayan kuponlar, günlük hayatın her aşamasında kullanılabiliyor. Ticket Restaurant Genel Müdürü Koray Özbay, kendi kupon sistemlerinde marketlerin yüzde 6-7'lik pay aldığını ancak bu orannı eylül ayı ile birlekte yüzde 10'a ulaşacağını söyledi. Özbay, ‘‘Mecidiyeköy'deki bir falcı yemek kuponu karşılığında fal bakıyor. Bu örnektede görüldüğü gibi kuponlar artık para gibi kullanılmaya başlandı’’ dedi.

Nasıl işliyor?

Yemek kuponu şirketleri ile anlaşmalı olan alışveriş merkezleri, marketler, bakkallar ve diğer işyerleri, bu kuponları iskonto ederek para yerine kabul ediyorlar. Pek çok yerde bu iskonto oranı yüzde 20 olarak uygulanıyor. Yani, eğer 1 milyon liralık yemek kuponu ile bir bakkaldan alışveriş yapmek isterseniz, bununla satış fiyatı 800 bin lira olan bir ürünü alabiliyorsunuz.

445 bin kişi kupon kullanıyor

Türkiye'nin 9 yıl önce tanıştığı yemek kuponu pazarı, ekonomik krize rağmen yılda 445 bin kişiye hizmet veriyor. Geçtiğimiz yıllarda ortalama yüzde 40 oranında büyüyen sektör, geçen yıl 400 bin olan kullanıcı sayısını bu yıl yüzde 30'luk daralmaya rağmen 445 bine çıkardı.33 yıl önce Fransa'da geliştirilen ve 1990'lı yılların başlarında Türkiye'de uygulamaya başlanan sektörde üçü yabancı biri Türk olmak üzere dört firma faaliyet gösteriyor. Geçtiğimiz yıllarda ortalama yüzde 40 oranında büyüme kaydeden sektörde, Ticket Restaurant ve Sodexho Pass pazarın önemli bir kısmını paylaşırken, Kupon Restaurant ve Multinet'te pazardaki yerlerini alıyorlar. Sektördeki firmalardan Sodexho, Ticket Restaurant ve Kupon Restaurant yemek kuponu sistemini kullanırken, Multinet, chipli kart sistemiyle kullanıcılara hizmet veriyor.

Türkiye'de yemek kuponu sektörü

Şirket Üye sayısı Kullanıcı Cirosu

Ticket Restaurant Açıklamadı 185.000 Açıklamadı

Kupon Restaurant 13.000 30.000 1 trilyon TL

Sodexho Pass 18.000 180.000 126.5 trilyon TL

Multinet 8.000 50.000 18 trilyon TL